Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

ततः कालेश्वरं तीर्थं वीरश्रेष्ठतरं परम् । कलिकालौ न बाधेते यत्र स्नातं नरोत्तमम्

tataḥ kāleśvaraṃ tīrthaṃ vīraśreṣṭhataraṃ param | kalikālau na bādhete yatra snātaṃ narottamam

ถัดไปคือ กาเลศวรตีรถะ ข้าแต่วีรชนผู้ประเสริฐ เป็นที่เลิศยิ่ง; ณ ที่ซึ่งผู้ประเสริฐอาบน้ำแล้ว แม้กาลียุคและกาลเวลา (กาละ) ก็ไม่อาจเบียดเบียนได้

ततःthereafter, from that
ततः:
Sambandha/Sequence (सम्बन्ध/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; पञ्चमी-अर्थे (‘thereafter/from that’)
कालेश्वरम्Kāleśvara
कालेश्वरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकाल-ईश्वर (प्रातिपदिक; काल + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘कालस्य ईश्वरः’ = Lord of Time)
तीर्थम्sacred ford
तीर्थम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वीरश्रेष्ठतरम्more excellent than (other) heroic (tīrthas)
वीरश्रेष्ठतरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवीर-श्रेष्ठतर (प्रातिपदिक; वीर + श्रेष्ठतर)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (‘वीराणां श्रेष्ठतरम्’ = superior among heroes)
परम्supreme
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कलिKali (age/personification)
कलि:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग (component: Kali)
कालौtwo times/ages
कालौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन
कलिकालौKali and Time (as a pair) / the Kali-age and Time
कलिकालौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकलि-काल (प्रातिपदिक; कलि + काल)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्मधारयः (‘कलिः च कालः’ इति द्वन्द्वार्थे न, अपि तु ‘कलिः एव कालः’/‘कलिकालः’—पाठानुसारं द्विवचन)
not
:
Pratishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
बाधेतेafflict, trouble
बाधेते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√बाध् (पीडने) (धातु)
Formलट् (Present Indicative), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक
स्नातम्(one) bathed
स्नातम्:
Karma/Condition (कर्म; ‘having bathed’ as condition)
TypeAdjective
Root√स्ना (स्नाने) (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘नरोत्तमम्’ इति कर्म/उपपदेन सह (accusative absolute-like usage)
नरोत्तमम्the best of men
नरोत्तमम्:
Karma (कर्म/Object of ‘bādhete’ in sense ‘do not afflict’)
TypeNoun
Rootनर-उत्तम (प्रातिपदिक; नर + उत्तम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (‘उत्तमो नरः’ = best of men)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Kāleśvara Tīrtha

Type: ghat

Listener: Vīraśreṣṭha (addressed as ‘best of heroes’)

Scene: A dark-stone Śiva-liṅga or Kāleśvara shrine near a tīrtha; the bather emerges with a radiant protective circle; behind, symbolic imagery of a fading hourglass/black serpent of time and a dim Kali-yuga shadow kept at bay.

K
Kāleśvara Tīrtha
K
Kali
K
Kāla (Time/Death)
K
Kāśī

FAQs

Alignment with the Lord of Time through tīrtha-sevā is said to grant fearlessness—transcending the harms of Kali-yuga and the pressure of Time.

Kāleśvara Tīrtha, associated with Kāleśvara (Śiva as Lord of Time).

Snāna at Kāleśvara Tīrtha, with the promised protection from Kali and Kāla.