Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

dharmarājasya tapasā tiryañcopi vayaṃ vibho | jātāḥ sma nirvikalpaṃ hi sarvajñānasya bhājanam

ด้วยตบะของธรรมราชา—แม้เราจะเป็นเพียงนก, โอ้ พระผู้เป็นเจ้า—เราก็ได้เป็นภาชนะอันสมควรแก่สรรพญาณ โดยปราศจากข้อกังขา

धर्मराजस्यof Dharmarāja (Yama)
धर्मराजस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधर्मराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, एकवचनम्, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive singular); षष्ठी-तत्पुरुष-नाम (dharmaḥ rājā यस्य/धर्मस्य राजा)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental singular)
तिर्यञ्चःanimals/creatures (non-human beings)
तिर्यञ्चः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतिर्यञ्च् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative plural)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः (also/even)
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः
विभोO Lord
विभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, एकवचनम्, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative singular)
जाताःbecome/born
जाताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तम् (PPP used with अस्), पुंलिङ्गम्, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः; कर्तृसमनाधिकरणम् (predicate participle)
स्मwere (auxiliary)
स्म:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलिट्-लकारस्य सहायक-रूपम् (auxiliary for perfect/periphrastic past), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
निर्विकल्पम्undoubtedly/without alternative
निर्विकल्पम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्विकल्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative singular); क्रियाविशेषणवत् (adverbially: without doubt)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (indeed/for)
सर्वज्ञानस्यof omniscience
सर्वज्ञानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्वज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (sarvasya jñānam)
भाजनम्a vessel/receptacle
भाजनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभाजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative singular); विधेय-नाम (predicate noun)

Deductively: birds/winged beings speaking to a superior deity (vibhu), in this passage to Śiva

Scene: Two or more birds (tiryak) depicted with luminous eyes and a sage-like aura, perched near a Dharma emblem or a pīṭha; above them a subtle figure of Dharmarāja/Yama as a benign, radiant presence, indicating tapas-bestowed omniscience.

D
Dharmarāja (Yama)

FAQs

Dharma and tapas can elevate even humble beings, making them worthy receptacles of profound knowledge.

No single tīrtha is named in this line; it supports the broader Kāśī māhātmya narrative through the theme of dharma’s power.

Tapas (austerity) is highlighted as the enabling spiritual discipline, attributed here to Dharmarāja.