Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

पक्षिणोपि हि यत्रापुर्ज्ञानं संसारमोचनम् । रम्यो हिरण्मयो यत्र बभूव बहुपाद्द्रुमः

pakṣiṇopi hi yatrāpurjñānaṃ saṃsāramocanam | ramyo hiraṇmayo yatra babhūva bahupāddrumaḥ

ณ ที่นั้น แม้หมู่นกก็ได้บรรลุญาณอันปลดเปลื้องจากสังสารวัฏ; และ ณ ที่นั้นได้บังเกิดพฤกษาทองอันงดงาม มีนานากิ่งก้านมากมาย

पक्षिणःbirds
पक्षिणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; sandhi in पक्षिणोऽपि
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात) — “also/even”
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात) — emphasis/indeed
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
आपुःattained
आपुः:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
संसारमोचनम्liberating from saṃsāra
संसारमोचनम्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंसार + मोचन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (संसारस्य मोचनम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying ज्ञानम्)
रम्यःbeautiful
रम्यः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying द्रुमः)
हिरण्मयःgolden
हिरण्मयः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying द्रुमः)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
बभूवbecame/was
बभूव:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
बहुपात्many-footed (many-rooted)
बहुपात्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु + पाद् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (बहवः पादाः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifying द्रुमः); sandhi in बहुपाद्द्रुमः
द्रुमःtree
द्रुमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Skanda

Tirtha: Unnamed Kāśī spot of jñāna-prada and hiraṇmaya-vṛkṣa manifestation

Type: kshetra

Scene: A radiant hiraṇmaya (golden) tree with many branches stands near a Kāśī shrine/ghāṭa; birds perch calmly, their eyes luminous as if awakened; pilgrims gaze in wonder, the air shimmering with sanctity.

J
Jñāna
S
Saṃsāra
P
Pakṣi (birds)
H
Hiraṇmaya-druma (golden tree)

FAQs

In a supremely sacred kṣetra, even humble beings can awaken to liberating knowledge; holiness transforms the environment itself.

The broader sacred zone of Kāśī’s Ānandavana/Ānandakānana is implied through the grove and marvel imagery.

None; the verse emphasizes the spontaneous spiritual efficacy and wondrous signs of the place.