Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

तत्र पारावतद्वंद्वं वसेत्स्वैरं कृतालयम् । प्रातःसायं च मध्याह्ने कुर्वन्नित्यं प्रदक्षिणम्

tatra pārāvatadvaṃdvaṃ vasetsvairaṃ kṛtālayam | prātaḥsāyaṃ ca madhyāhne kurvannityaṃ pradakṣiṇam

ณ ที่นั้น นกพิราบคู่หนึ่งอาศัยอยู่อย่างเสรี สร้างรังเป็นที่พำนัก; และยามเช้า ยามเย็น กับยามเที่ยง ก็ทำประทักษิณาเวียนรอบอยู่เป็นนิตย์

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक अव्यय/locative adverb)
पारावत-द्वन्द्वम्a pair of pigeons
पारावत-द्वन्द्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपारावत (प्रातिपदिक) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (पारावतयोः द्वन्द्वम्)
वसेत्should dwell
वसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
स्वैरम्freely, at will
स्वैरम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
कृत-आलयम्having made a dwelling; settled
कृत-आलयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त) + आलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) + तत्पुरुष (कृतः आलयः यस्य)
प्रातः-सायम्morning and evening
प्रातः-सायम्:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातः (अव्यय) + सायम् (अव्यय)
Formअव्यय-द्वन्द्व (समाहारद्वन्द्व), कालवाचक अव्यय
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction)
मध्याह्नेat midday
मध्याह्ने:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
कुर्वन्doing, performing
कुर्वन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया एकवचन (adverbial accusative)
प्रदक्षिणम्circumambulation
प्रदक्षिणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपदम्

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha: Trilocana-śiva (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Pilgrim-seeker interlocutor (traditional frame: sages/devotees)

Scene: In a sunlit Kāśī temple courtyard, a pair of pigeons circles the sanctum in gentle pradakṣiṇā at dawn, noon, and dusk, mirroring human devotees.

T
Trilocana (Śiva)
P
pigeons (pārāvata-dvandva)
K
Kāśī (implied)
P
prāsāda (temple/palace, implied in context)

FAQs

Even simple beings attain devotional excellence through steady, daily acts of reverence like pradakṣiṇā.

The vicinity of Trilocana Śiva’s shrine/temple precinct in Kāśī (Varanasi), implied by the surrounding verses.

Regular pradakṣiṇā (clockwise circumambulation) performed at the three daily junctions: morning, midday, and evening.