Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

देवदक्षिणदिग्भागे चतुःस्रोतस्विनी जलम् । तृषार्तौ धयतो विप्र स्नातौ जातु चिदंडजौ

devadakṣiṇadigbhāge catuḥsrotasvinī jalam | tṛṣārtau dhayato vipra snātau jātu cidaṃḍajau

ในทิศใต้แห่งสำนักเทวสถาน มีสายน้ำ ‘จตุห์สโรตัสวินี’ อันไหลสี่สาย เมื่อกระหายน้ำ โอ้พราหมณ์ นกทั้งสองดื่มน้ำนั้น และบางคราวก็อาบสนาน ณ ที่นั้นด้วย

देवदक्षिणदिग्भागेin the southern quarter of the deity (temple area)
देवदक्षिणदिग्भागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + दक्षिण (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—देवस्य दक्षिणा दिक् तस्याः भागे (षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष-श्रृङ्खला)
चतुःस्रोतस्विनीhaving four streams/channels
चतुःस्रोतस्विनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootचतुः (संख्या-प्रातिपदिक) + स्रोतस् (प्रातिपदिक) + विनी/विन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—चत्वारि स्रोतांसि यस्याः (बहुव्रीहि-सदृशार्थे तत्पुरुष-रचना)
जलम्water
जलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तृषार्तौafflicted by thirst (two)
तृषार्तौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतृषा (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः—तृषया आर्तौ (तृतीया-तत्पुरुषः)
धयतःdrinking
धयतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootधा/धय् (धातु; पिबति-अर्थे)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘drinking’
विप्रO brahmin
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
स्नातौhaving bathed
स्नातौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘bathed’
जातुindeed/at some time
जातु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootजातु (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb) ‘ever/at any time/indeed’
चित्some/any
चित्:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
Formअनिश्चितार्थक-निपात (indefinite particle)
अण्डजौegg-born ones (birds)
अण्डजौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअण्डज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha: Catuḥsrotasvinī

Type: kund

Listener: Vipra (addressed ‘vipra’)

Scene: South of the shrine, a small sacred watercourse or pool with four visible channels; two birds bend to drink and occasionally splash-bathe, with the temple looming nearby.

C
Catuḥsrotasvinī (water/tīrtha)
T
Trilocana (Śiva, implied)
P
pigeons/birds (aṇḍaja)

FAQs

Sacred waters near a Śiva-sthāna purify and sustain—linking bodily need with spiritual merit.

The Catuḥsrotasvinī water-site/tīrtha located in the southern sector of the deity’s (Trilocana’s) shrine area.

Snāna (bathing) and pāna (drinking) in the tīrtha-water, implying its sanctifying value.