Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

तपनस्तप्यतेऽत्यर्थं दहनोपि हि दह्यते । यत्तीव्रतपसाद्यापि चपलाऽचपलाभवत्

tapanastapyate'tyarthaṃ dahanopi hi dahyate | yattīvratapasādyāpi capalā'capalābhavat

แม้พระอาทิตย์ก็ประหนึ่งถูกเผาร้อนยิ่งนัก และแม้ไฟก็เหมือนถูกไฟเผาเสียเอง; เพราะด้วยตบะอันเข้มกล้า สิ่งที่โดยธรรมชาติแปรปรวนก็กลับมั่นคงไม่หวั่นไหว

तपनःthe sun
तपनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottapana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम् (sun)
तप्यतेis heated
तप्यते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Roottap (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (is being heated)
अत्यर्थम्excessively
अत्यर्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootatyartha (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (excessively/very much)
दहनःfire
दहनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdahana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम् (fire)
अपिalso
अपि:
Nipāta (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्ययम् (also/even)
हिindeed
हि:
Nipāta (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये निपातः (indeed/for)
दह्यतेis burnt
दह्यते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (is being burnt)
यत्since/because
यत्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (because/that which) — अत्र कारणार्थे ‘यत्’ (since)
तीव्रintense
तीव्र:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Roottīvra (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; ‘तीव्र-तपस्’ इत्यत्र विशेषणम् (intense)
तपसाby austerity
तपसा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचनम्
आद्यformerly/from the beginning
आद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootādya (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग/पदविशेषणम्; ‘आद्यापि’ इत्यत्र ‘even from the beginning/though formerly’ अर्थे
अपिeven
अपि:
Nipāta (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअपि-अव्ययम् (even/also)
चपलाrestless (she/it)
चपला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootcapalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; विशेषणम् (restless)
अचपलाunresting/steady
अचपला:
Karma (Predicate complement/विधेय)
TypeAdjective
Roota-capalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुष-प्रायः (negated adjective)
अभवत्became
अभवत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (became)

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A paradoxical tableau: the ascetic’s fierce tapas makes the sun seem scorched and fire seem burned; the restless becomes unmoving—depicted as a calm center amid overwhelming heat.

S
Sun (Tapana)
F
Fire (Dahana)

FAQs

Tapas is transformative: it can steady even the naturally restless, surpassing ordinary heat symbolized by sun and fire.

The implied setting remains Kāśī in the Kāśīkhaṇḍa, where such tapas is celebrated as especially potent.

The prescription is tīvra-tapas (intense austerity) aimed at conquering capalatā (restlessness) and establishing steadiness.