Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 38

बृहस्पतिरुवाच । तपसे नास्ति सामर्थ्यं विघ्नं कर्तुं दिवौकसः । उर्वश्याद्या समाहूय संप्रेष्यंतां च तत्र वै

bṛhaspatiruvāca | tapase nāsti sāmarthyaṃ vighnaṃ kartuṃ divaukasaḥ | urvaśyādyā samāhūya saṃpreṣyaṃtāṃ ca tatra vai

พระพฤหัสบดีตรัสว่า “ชาวสวรรค์ทั้งหลาย ไม่มีอำนาจจะขัดขวางตบะเช่นนั้นด้วยกำลังได้ เพราะฉะนั้นจงเรียกนางอุรวศีและเหล่าอัปสรอื่น ๆ แล้วส่งไป ณ ที่นั้นเถิด”

बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तपसेfor austerity
तपसे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; ‘तपसे’ = तपसि/तपसे (for austerity)
not
:
Sambandha (Negation/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सामर्थ्यम्power/capacity
सामर्थ्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘अस्ति’ इत्यस्य कर्तृ/विधेय
विघ्नम्obstacle
विघ्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कर्तुम्to make/do
कर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तुम् (तुमुन्)
Formतुमुनन्त (infinitive), शक्यतार्थे/प्रयोजनार्थे
दिवौकसःthe dwellers of heaven (gods)
दिवौकसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव् + ओकस् (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/उपपद-समासः (दिवि ओकः यस्य/ये) = स्वर्गवासिनः
उर्वशी-आद्याःUrvaśī and others
उर्वशी-आद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउर्वशी + आदि (प्रातिपदिक-समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (उर्वशी आदिः यासां ताः)
समाहूयhaving summoned
समाहूय:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+ह्वा (धातु) → समाहूय (ल्यप्)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त (absolutive), पूर्वकाल
संप्रेष्यन्ताम्let (them) be dispatched
संप्रेष्यन्ताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+प्र+इष्/प्रेष् (धातु)
Formलोट् (Imperative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘let them be sent’
and
:
Sambandha (Conjunction/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तत्रthere
तत्र:
Desha (Place/देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक-अव्यय (emphatic particle)

Bṛhaspati

Scene: Bṛhaspati declares the impotence of force against tapas and proposes summoning Urvaśī and apsarases; celestial messengers prepare to depart toward the hermitage.

B
Bṛhaspati
D
Divaukasaḥ (devas)
U
Urvaśī
A
Apsarases
T
Tapas

FAQs

Tapas is depicted as spiritually invincible to brute power; only subtle temptation can test the ascetic’s steadiness.

Dharmāraṇya is the implied destination—its sanctity is shown by the extraordinary measures taken to confront tapas performed there.

No ritual is prescribed; the verse describes a narrative strategy (sending apsarases) rather than a dhārmic injunction.