Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 3

व्यास उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि धर्म्मारण्ये नृपोत्तम । एकदात्र तपस्तप्तं विष्णुनाऽमिततेजसा

vyāsa uvāca | śṛṇu vatsa pravakṣyāmi dharmmāraṇye nṛpottama | ekadātra tapastaptaṃ viṣṇunā'mitatejasā

พระวยาสตรัสว่า: ฟังเถิด ลูกเอ๋ย; โอ้ราชาผู้ประเสริฐ เราจักกล่าวให้รู้ ครั้งหนึ่ง ณ ธรรมารัณยะนี้ พระวิษณุผู้มีรัศมีหาประมาณมิได้ได้บำเพ็ญตบะ

व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद
वत्सO child; dear one
वत्स:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
प्रवक्ष्यामिI shall tell
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
धर्म्मारण्येin Dharmāraṇya (forest of dharma)
धर्म्मारण्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य अरण्यम्)
नृपोत्तमO best of kings
नृपोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (उत्तमः नृपः)
एकदाonce
एकदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootएकदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
तपःausterity; penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तप्तम्performed; undergone
तप्तम्:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'तपः' इत्यस्य विशेषणम्
विष्णुनाby Viṣṇu
विष्णुना:
Karana (Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अमिततेजसाof immeasurable splendor
अमिततेजसा:
Karana (Qualifier of agent/करण)
TypeAdjective
Rootअमित + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय (अमितं तेजः यस्य) विशेषणरूपेण 'विष्णुना' इत्यस्य

Vyāsa

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Listener: Nṛpottama (king; unnamed here)

Scene: Vyāsa addresses a king as ‘vatṣa’, beginning the account: in Dharmāraṇya, Viṣṇu of immeasurable splendor once performed austerity.

V
Vyāsa
V
Viṣṇu
D
Dharmāraṇya
N
Nṛpottama (Yudhiṣṭhira)

FAQs

Sacred places are sanctified by divine tapas; hearing their history is part of tīrtha-māhātmya devotion.

Dharmāraṇya, introduced as the locus of Viṣṇu’s austerities.

No direct prescription; the verse introduces tapas as the sanctifying act.