Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

विश्रम्य च पुनर्गच्छेद्भाराक्रान्तो महीपतिः । सचैलं कुरुते स्नानं मुक्त्वास्थीनि पदे पदे

viśramya ca punargacchedbhārākrānto mahīpatiḥ | sacailaṃ kurute snānaṃ muktvāsthīni pade pade

มหาราชาผู้ถูกกดทับด้วยภาระหนัก ทรงพักแล้วเสด็จต่อไปอีก; ทรงสรงน้ำตามพิธีทั้งที่ยังทรงฉลองพระองค์ และทรงโปรยอัฐิทิ้งไว้ทุกย่างก้าว

विश्रम्यhaving rested
विश्रम्य:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootवि-श्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (adverb)
गच्छेत्would go/then goes
गच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; छन्दसि/कथनप्रवाहे विधिलिङ्-प्रयोगः
भाराक्रान्तःoverburdened by the load
भाराक्रान्तः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootभार + आक्रान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—भारेण आक्रान्तः
महीपतिःthe king
महीपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सचैलम्with clothes on (not removing garments)
सचैलम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस + चैल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययरूपेण क्रियाविशेषणम्
कुरुतेdoes/performs
कुरुते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मुक्त्वाhaving released/dropped
मुक्त्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
अस्थीनिbones
अस्थीनि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
पदेat (each) step/place
पदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्त्या ‘पदे पदे’
पदेat every step
पदे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive)

Narrator (contextual Purāṇic narration within Revā Khaṇḍa)

Tirtha: Revā/Narmadā (goal implied)

Type: river

Scene: The king, exhausted, pauses at small water sources to bathe without removing garments; he continues walking, occasionally letting small portions of bone-remains fall/are placed reverently along the path.

C
Citrasena
N
Narmadā (implied by section context)

FAQs

Pilgrimage is portrayed as tapas—endurance, purity, and steadfast movement toward a sacred goal even amid bodily hardship.

The verse sits within the Revā Khaṇḍa pilgrimage setting leading toward the Narmadā-region tīrthas (the Śūlabheda route is developed in the surrounding verses).

Snāna (ritual bathing), explicitly performed even while clothed (sa-caila-snānā).