Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 138

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम्

kuśāvartaṃ nāma tīrthaṃ brahmaṇā ca kṛtaṃ śubham | brahmakuṇḍamiti khyātaṃ haṃsatīrthaṃ tathā param

มีตถีรถะอันเป็นมงคลชื่อกุศาวรรตะ ซึ่งพระพรหมทรงสร้างไว้ เป็นที่รู้จักว่า “พรหมกุณฑะ” และยังมี “หังสตถีรถะ” อันประเสริฐด้วย

कुशावर्तम्Kuśāvarta (name of a tīrtha)
कुशावर्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkuśa + āvarta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘कुशानाम् आवर्तः’ (name)
नामnamed
नाम:
Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable marker): ‘named/called’
तीर्थम्a sacred place
तीर्थम्:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; apposition to ‘कुशावर्तम्’
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Kartr (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
कृतम्made, created
कृतम्:
Samānādhikaraṇa (Predicate/समानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु) → kṛta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle, passive): ‘made’ qualifying ‘तीर्थम्’
शुभम्auspicious
शुभम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण of ‘तीर्थम्’
ब्रह्मकुण्डम्Brahmakuṇḍa (name)
ब्रह्मकुण्डम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahma + kuṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः कुण्डम्’ (name)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (quotative/naming particle): ‘thus’
ख्यातम्known as
ख्यातम्:
Samānādhikaraṇa (Predicate/समानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√khyā (धातु) → khyāta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle, passive): ‘known/called’ qualifying ‘(तीर्थम्)’
हंसतीर्थम्Haṃsatīrtha (name)
हंसतीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothaṃsa + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष: ‘हंसस्य तीर्थम्’ (name)
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb/conjunction): ‘also/likewise’
परम्another; excellent
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (another/supreme) qualifying ‘हंसतीर्थम्’ or implied ‘तीर्थम्’

Śiva (Śaṅkara)

Tirtha: Kuśāvarta (Brahmakuṇḍa); Haṃsatīrtha

Type: kund

Listener: nṛpa (king)

Scene: A clear stone-lined kunda in a forest clearing labeled Brahmakuṇḍa/Kuśāvarta; Brahmā is shown creating or blessing the pool; nearby, white swans (haṃsa) glide on water indicating Haṃsatīrtha; pilgrims bathe and offer water-libations.

B
Brahmā
K
Kuśāvarta
B
Brahmakuṇḍa
H
Haṃsatīrtha

FAQs

Tīrthas are portrayed as divinely instituted, linking sacred geography with cosmic creators like Brahmā.

Kuśāvarta (Brahmakuṇḍa) and Haṃsatīrtha.

Not explicit here; the verse primarily identifies and authorizes the tīrthas by divine origin and fame.