Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 129

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता

jvāleśvaraṃ tu tattīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | tatra jvālā nadī pārtha prasrutā śivanirmitā

ท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์นั้นชื่อว่า “ชวาเลศวร” เลื่องลือในสามโลก ที่นั่น โอ้โอรสแห่งปฤถา แม่น้ำ “ชวาลา” ไหลออกมา อันพระศิวะทรงบันดาลให้เกิด

ज्वालेश्वरम्Jvāleśvara (Lord of the flame)
ज्वालेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootज्वालेश्वर (प्रातिपदिक; ज्वाला + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: ज्वालायाः ईश्वरः)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम् इति)
तीर्थम्holy ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (लोकेषु इति)
लोकेषुin the worlds
लोकेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
विश्रुतम्well-known, renowned
विश्रुतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम् इति)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
ज्वालाJvālā (flame; name of river)
ज्वाला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्वाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नदीriver
नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अप्पोजिशन/समानााधिकरण (ज्वाला इति)
पार्थO Pārtha
पार्थ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
प्रस्रुताflowed forth, issued
प्रस्रुता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-स्रु (धातु) → प्रस्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ज्वाला/नदी इति)
शिवनिर्मिताcreated by Śiva
शिवनिर्मिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिवनिर्मित (प्रातिपदिक; शिव + निर्मित)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुषः: शिवेन निर्मिता)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Jvāleśvara-tīrtha (with Jvālā–Revā association)

Type: sangam

Listener: null

Scene: A radiant Śiva-tīrtha: Jvāleśvara shrine by a glowing stream (Jvālā) emerging as if from Śiva’s tapas/third-eye fire, flowing toward the broad Revā; pilgrims stand at the ford in reverence.

J
Jvāleśvara
J
Jvālā River
Ś
Śiva
P
Pārtha (address to Yudhiṣṭhira)

FAQs

Sacred geography is divine revelation: tīrthas and rivers are portrayed as Śiva’s own manifestations for human uplift.

Jvāleśvara-Tīrtha, along with the Jvālā river, within the Revā Khaṇḍa (Narmadā sacred landscape).

This verse introduces the tīrtha and its divine origin; ritual details (snāna etc.) follow.