Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः

devatīrthāni pañcaiva catvāro vai yameśvarāḥ | vaidyanāthāśca catvāraścatvāro vānareśvarāḥ

เทวตีรถะมีห้าแห่ง; ยเมศวรมีสี่; ไวทยนาถมีสี่ และวานเรศวรก็มีสี่เช่นกัน

देवतीर्थानिdivine sacred fords/pilgrimage-places
देवतीर्थानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां तीर्थानि)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषणम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (देवतीर्थानि इति विशेष्यस्य अनुगुणम्)
एवindeed/only
एव:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
चत्वारःfour
चत्वारः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (यमेश्वराः इति विशेष्यस्य)
वैindeed
वै:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चय/सम्बोधनार्थक-अव्यय (emphatic particle)
यमेश्वराःYameśvaras (lords named Yama-īśvara)
यमेश्वराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यमस्य ईश्वराः/यमेश्वराः)
वैद्यनाथाःVaidyanāthas
वैद्यनाथाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवैद्य + नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वैद्यस्य नाथाः/वैद्यनाथाः)
and
:
Avyaya (Conjunction/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
चत्वारःfour
चत्वारः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (वैद्यनाथाः इति विशेष्यस्य)
चत्वारःfour
चत्वारः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (वानरेश्वराः इति विशेष्यस्य)
वानरेश्वराःVānareśvaras
वानरेश्वराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानरस्य ईश्वराः/वानरेश्वराः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Āvantya Khaṇḍa narration style)

Tirtha: Deva-tīrtha (group), Yameśvara (group), Vaidyanātha (group), Vānareśvara (group)

Type: kshetra

Listener: munīśvaras / assembled sages (as addressed)

Scene: A sage-guide points to a palm-leaf itinerary while the Revā flows behind; small vignettes of five Deva-tīrthas, four Yameśvaras, four Vaidyanāthas, and four Vānareśvaras appear as miniature shrines along the riverbank.

D
Deva-tīrtha
Y
Yameśvara
Y
Yama
V
Vaidyanātha
V
Vānareśvara

FAQs

The Purāṇa frames the riverbank as a network of specialized Śiva-kṣetras—some linked with judgment (Yama), some with healing (Vaidyanātha)—serving varied spiritual needs.

Grouped sites: five Deva-tīrthas, four Yameśvaras, four Vaidyanāthas, and four Vānareśvaras.

None explicit; the verse continues enumeration intended to inspire pilgrimage and worship at these named Śaiva tīrthas.