Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 101

एकशालं डिण्डिपाणिं तीर्थं चाप्सरसं परम् । मुन्यालयं च मार्कण्डं गणितादेवताह्वयम्

ekaśālaṃ ḍiṇḍipāṇiṃ tīrthaṃ cāpsarasaṃ param | munyālayaṃ ca mārkaṇḍaṃ gaṇitādevatāhvayam

เขาทั้งหลายยังกล่าวถึงเอกศาละ ฑิณฑิปาณิ และอัปสรสาตีรถะอันสูงสุด; กล่าวถึงมุนยาลัยและมารกัณฑะ; และสถานที่เลื่องชื่อว่า คณิตาเทวตา

एकशालम्Ekaśāla (name)
एकशालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक + शाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष/द्विगु-प्राय (एकस्य शाला)
डिण्डिपाणिम्Ḍiṇḍipāṇi (name; 'one with a drum in hand')
डिण्डिपाणिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootडिण्डि + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (डिण्डिः यस्य पाणौ/डिण्डि-धारी)
तीर्थम्sacred place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
अप्सरसम्Apsarasa (name)
अप्सरसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअप्सरस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (नामरूपे), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तीर्थनाम
परम्supreme, excellent
परम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थस्य)
मुन्यालयम्Munyālaya (name; 'hermitage of a sage')
मुन्यालयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि + आलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (मुनेः आलयः)
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
मार्कण्डम्Mārkaṇḍa (name)
मार्कण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमार्कण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तीर्थनाम
गणितादेवताह्वयम्called (named) 'Gaṇitā-devatā'
गणितादेवताह्वयम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगणित + देवता + आह्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (गणितया देवतया आह्वयः/आह्वयम्); विशेषण (तीर्थस्य/स्थानस्य)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Ekaśāla; Ḍiṇḍipāṇi; Apsarasa-tīrtha; Munyālaya; Mārkaṇḍa; Gaṇitādevatā

Type: kshetra

Scene: A serene forest hermitage by the river: thatched huts (Munyālaya), a venerable rishi figure representing Mārkaṇḍeya, and a luminous bathing spot where celestial apsarases are suggested through reflected silhouettes and floating garlands (Apsarasa-tīrtha). Nearby, a guardian-deity shrine labeled Ḍiṇḍipāṇi holding a small drum (ḍiṇḍi) and a quirky local sanctum labeled Gaṇitādevatā with counting beads/ledger motifs (symbolic).

R
Revā (Narmadā)
E
Ekaśāla
Ḍiṇḍipāṇi
Ā
Āpsarasa Tīrtha
M
Munyālaya
M
Mārkaṇḍa
G
Gaṇitādevatā

FAQs

The Revā Khaṇḍa frames the riverbank as a chain of sanctified stations—remembering and visiting them is itself an act of dharma that accumulates merit.

Ekaśāla, Ḍiṇḍipāṇi, Āpsarasa-tīrtha, Munyālaya, Mārkaṇḍa, and Gaṇitādevatā—multiple named tīrthas in the list.

No direct prescription (snāna/dāna/japa) is stated; the verse enumerates sacred places and their revered status.