Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

ब्रह्मणा संसृतोऽप्याशु नायाति स यदा खगः । तदा तं शप्तवान्ब्रह्मा पातयामास वै पदात्

brahmaṇā saṃsṛto'pyāśu nāyāti sa yadā khagaḥ | tadā taṃ śaptavānbrahmā pātayāmāsa vai padāt

แม้พระพรหมจะทรงเรียกโดยพลัน แต่เมื่อนกนั้นยังไม่มา พระพรหมจึงประทานคำสาป และทรงให้เขาตกจากฐานันดรของตน

ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/कर्तृ (by Brahmā)
संसृतःimpelled/urged
संसृतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + सृ (धातु) + त (कृत्)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—'urged/impelled/caused to go' (contextual)
अपिeven, though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: even/also)
आशुquickly
आशु:
Kala (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: quickly)
not
:
Nishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
आयातिcomes, arrives
आयाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
यदाwhen
यदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (conjunction: when)
खगःthe bird
खगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
शप्तवान्having cursed
शप्तवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootशप् (धातु) + तवत् (कृत्)
Formक्तवत् (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—'having cursed'
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
पातयामासcaused to fall, made fall
पातयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) णिच् (causative) + लिट्
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
पदात्from (his) place/position
पदात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (from)

Mārkaṇḍeya (narrating to Yudhiṣṭhira)

Tirtha: Haṃseśvara (contextual)

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Brahmā, stern and radiant, extends a commanding gesture; the haṃsa remains absent or delayed; the curse manifests as the swan’s descent—feathers ruffled, aura dimming—symbolizing ‘patana’ from rank.

B
Brahmā
K
Khaga (bird/Hamsa in context)

FAQs

Neglecting rightful command and duty invites downfall; cosmic offices are sustained by obedience to dharma.

No specific tīrtha is praised in this verse; it supports the larger Revā Khaṇḍa narrative setting.

None; the verse teaches ethical causality rather than ritual instruction.