Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 71

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दाक्षायणी नाम सहिता शूलपाणिना । क्रीडित्वा नर्मदातोये परया च मुदा नृप

śrīmārkaṇḍeya uvāca | purā dākṣāyaṇī nāma sahitā śūlapāṇinā | krīḍitvā narmadātoye parayā ca mudā nṛpa

ศรีมารกัณฑेयกล่าวว่า: ข้าแต่มหาราช กาลก่อน เทวีผู้มีนามว่าทักษายณี ได้ร่วมกับศูลปาณี (พระศิวะ) เสด็จเล่นในสายน้ำนรมทาด้วยความปีติยินดีอย่างยิ่ง

श्रीमार्कण्डेयःthe venerable Mārkaṇḍeya
श्रीमार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक; श्री + मार्कण्डेय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘श्री’ उपपदपूर्वकः
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुराformerly/once
पुरा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
दाक्षायणीDākṣāyaṇī (Satī)
दाक्षायणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदाक्षायणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
नामby name
नाम:
Visheshana (Appositive/विशेषणभाव)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्यय (indeclinable indicating name)
सहिताaccompanied
सहिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसहित (प्रातिपदिक; कृदन्त ‘सह’ + क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘दाक्षायणी’ इत्यस्य विशेषणम्
शूलपाणिनाwith Śūlapāṇi (Śiva)
शूलपाणिना:
Sahakaraka (Instrument/Association/सह)
TypeNoun
Rootशूलपाणि (प्रातिपदिक; शूल + पाणि)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
क्रीडित्वाhaving played/sported
क्रीडित्वा:
Kriya (Adverbial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootक्रीड् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया
नर्मदातोयेin the waters of the Narmadā
नर्मदातोये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनर्मदा-तोय (प्रातिपदिक; नर्मदा + तोय)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
परयाwith great/supreme
परया:
Hetu/Instrument (Means/हेतु-तृतीया)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; ‘मुदा’ इत्यस्य विशेषणम्
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
मुदाwith joy
मुदा:
Hetu/Instrument (Means/हेतु-तृतीया)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Listener: nṛpa (king)

Scene: Śiva (Śūlapāṇi) and Dākṣāyaṇī (Umā) joyfully sporting in the Narmadā, surrounded by shimmering waters; a devotional yet intimate divine tableau.

M
Mārkaṇḍeya
D
Dākṣāyaṇī
Ś
Śūlapāṇi (Śiva)
N
Narmadā
N
Nṛpa (Yudhiṣṭhira)

FAQs

Tīrthas are sanctified by divine presence; the river becomes a living sacred space through Śiva and Devī’s līlā.

The Narmadā (Revā) waters in the Viśalyā/Amareśvara narrative zone, framed as a divine playground of Śiva and Devī.

No direct prescription; the verse begins the origin-story that grounds later tīrtha practices like snāna and dāna.