Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

vṛṣa uvāca | bhobho nṛpavaraśreṣṭha tīrthamāhātmyamuttamam | yatra cāsmadvidhastīrthe mucyate pātakairnaraḥ | mayā jñātamaśeṣeṇa matsamo nāsti pātakī

วฤษะกล่าวว่า: โอ้พระราชาผู้ประเสริฐยิ่ง! มหิมาแห่งท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์นี้สูงสุดนัก—ที่ซึ่งแม้คนเช่นข้าก็พ้นจากบาปได้ ข้าได้รู้แจ้งโดยสิ้นเชิงว่า ไม่มีผู้ใดเป็นคนบาปเสมอข้า

vṛṣaḥthe bull (Vṛṣa)
vṛṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvṛṣa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
bhobhoO! O!
bhobho:
Sambodhana (Address)
TypeIndeclinable
Rootbho (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपात (vocative particle), द्विरुक्ति (reduplication for emphasis)
nṛpa-vara-śreṣṭhaO best of excellent kings
nṛpa-vara-śreṣṭha:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक) + vara (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समाससमूहः (श्रेष्ठः नृपवराणाम् / नृपेषु वरः, तेषां श्रेष्ठः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
tīrtha-māhātmyamthe greatness of the tīrtha
tīrtha-māhātmyam:
Karma (Object/कर्म) / Topic
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (tīrthasya māhātmyam); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uttamamsupreme
uttamam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् ‘तīrtha-māhātmyam’
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formदेश-अव्यय/सम्बन्ध-अव्यय (relative adverb: where)
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
asmad-vidhaḥone like me/us
asmad-vidhaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootasmad (प्रातिपदिक) + vidha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (asmad-vidha = ‘अस्मद्-सदृश’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (अन्तर्भूत-कर्ता)
tīrthein the tīrtha
tīrthe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
mucyateis liberated / is freed
mucyate:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√muc (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः ‘is freed’
pātakaiḥfrom sins
pātakaiḥ:
Hetu (Cause) / Karana
TypeNoun
Rootpātaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; हेतौ/करणे (sins as cause of bondage)
naraḥa man
naraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
mayāby me
mayā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम ‘अस्मद्’; तृतीया (3rd), एकवचन
jñātam(it is) known
jñātam:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Root√jñā (धातु) + -ta (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-प्रयोगः ‘has been known’
aśeṣeṇacompletely / without remainder
aśeṣeṇa:
Sambandha (Manner)
TypeIndeclinable
Rootaśeṣa (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially: wholly); अव्ययीभावार्थ-प्रयोग
mat-samaḥequal to me
mat-samaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootmad (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (mad-sama = ‘मद्-सदृश’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (अन्तर्भूत-कर्ता)
nanot
na:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
astiis
asti:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
pātakīa sinner
pātakī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpātakin (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीह्यर्थ-प्रातिपदिक (one who has sin)

Vṛṣa

Tirtha: Revā-tīrtha

Type: ghat

Listener: The king (nṛpavara-śreṣṭha)

Scene: The bull (now in divine form) addresses the king from the vimāna, hands folded, face bright with relief; he extols the tīrtha’s greatness, while the river and parva crowd form a reverent backdrop.

V
Vṛṣa
T
tīrtha
R
rājā (king)

FAQs

A powerful tīrtha can liberate even deeply fallen beings, inspiring repentance and faith in dharma.

A tīrtha within the Revā Khaṇḍa (Revā/Narmadā sacred region) is praised; the verse emphasizes its sin-destroying power rather than naming it.

No explicit prescription here; it proclaims the tīrtha’s capacity to remove pātakas.