Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 90

वक्तव्यश्च सहस्राक्षो नास्माकं भोगकारणात् । तपश्चर्या न वाप्राप्यफलं प्राप्तुमभीप्सता

vaktavyaśca sahasrākṣo nāsmākaṃ bhogakāraṇāt | tapaścaryā na vāprāpyaphalaṃ prāptumabhīpsatā

พึงบอกแก่สหัสรเนตร (อินทร์) ว่า: สิ่งนี้มิใช่เพื่อความเสพสุขของเรา และมิใช่ด้วยความใคร่จะได้ผลที่ยังไม่บรรลุด้วยตบะและการปฏิบัติพรต

वक्तव्यःto be spoken / should be addressed
वक्तव्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवक्तव्य (कृदन्त; √वच् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण; क्तव्य-प्रत्यय (gerundive/obligatory)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
सहस्राक्षःSahasrākṣa (Indra, thousand-eyed)
सहस्राक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सहस्राणि अक्षाणि यस्य) इति नाम; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
अस्माकम्of us
अस्माकम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम; ‘of us/our’
भोगकारणात्from/because of the cause of enjoyment
भोगकारणात्:
Apadana (Source/Cause/अपादान)
TypeNoun
Rootभोग-कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-भावे तत्पुरुष; अपादानार्थे (from/because of)
तपःचर्याausterity-practice
तपःचर्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस्-चर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः चर्या)
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: or)
अप्राप्यwithout obtaining
अप्राप्य:
Kriya-viseshana (Adverbial to action/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअ-प्राप्य (कृदन्त; √प्राप् धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) with नञ्-प्रत्यय (negation); ‘not having obtained’
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
प्राप्तुम्to obtain
प्राप्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootप्राप्तुम् (कृदन्त; √प्राप् धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to obtain’
अभीप्सताby one who desires
अभीप्सता:
Karana (Instrument/Agentive means/करण)
TypeAdjective
Rootअभीप्सत् (कृदन्त; √आप्/ईप्स् धातु-भाव)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle) ‘desiring’; करण/सहकारि-भावे

Unspecified in snippet (speaker instructs what message should be conveyed to Indra)

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Scene: A calm, authoritative ascetic/divine figure addresses Indra (Sahasrākṣa), rejecting pleasure-seeking and fruit-hunting austerity; the setting suggests a riverbank hermitage near Revā.

I
Indra
S
Sahasrākṣa

FAQs

Dharma emphasizes purity of intention: actions should not be driven by pleasure-seeking or fruit-hunting.

The Revā-kṣetra setting is implicit; this verse primarily teaches motive and dharma rather than praising a site.

A general reference to tapaścaryā (austerities) appears, but no specific rite is prescribed.