Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

तत्रावटं समुद्भूतं धूमावर्तस्ततोऽभवत् । तस्मिन्कुण्डे तु यः स्नानं कृत्वा वै नर्मदाजले

tatrāvaṭaṃ samudbhūtaṃ dhūmāvartastato'bhavat | tasminkuṇḍe tu yaḥ snānaṃ kṛtvā vai narmadājale

ที่นั่นเกิดเป็นหลุมขึ้น และจากหลุมนั้นบังเกิด ‘ธูมาวรรตะ’ คือวังวนแห่งควัน ผู้ใดอาบน้ำในกุณฑะนั้น ในสายน้ำนรมทา—

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); देशवाचक
अवटम्a pit/hole
अवटम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअवट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; nominative/accusative singular
समुद्भूतम्arisen/produced
समुद्भूतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + उद् + भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as adjective to ‘अवटम्’
धूमावर्तःa whirl of smoke
धूमावर्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधूम + आवर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष) = ‘धूमस्य आवर्तः’
ततःfrom there/then
ततः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); तस्मात्/ततः = from there/then
अभवत्arose/was
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; demonstrative used adjectivally
कुण्डेin the pool
कुण्डे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; locative singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle); विरोध/विशेषार्थक
यःwho (he who)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; relative pronoun nominative singular
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; accusative singular
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया
वैindeed
वै:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/emphatic particle)
नर्मदाof Narmadā
नर्मदा:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन; genitive singular
जलेin the water
जले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; locative singular

Śrī Mārkaṇḍeya (to a king, nṛpaśreṣṭha)

Tirtha: Dhūmāvarta (within the Jvālāsamudbhava-kuṇḍa complex)

Type: sangam

Listener: King (nṛpa)

Scene: A dark, circular eddy on the Narmadā sends up a faint column of mist-like smoke; beside it a small pit and the nearby kuṇḍa, with pilgrims preparing to bathe.

D
Dhūmāvarta
A
Avaṭa
K
Kuṇḍa
N
Narmadā (Revā)

FAQs

Pilgrimage is not only travel—snāna at a divinely-originated tīrtha is a disciplined doorway to purification and higher merit.

Dhūmāvarta tīrtha and its kuṇḍa on/with the Narmadā waters in the Revā Khaṇḍa.

Snāna (ritual bathing) in the kuṇḍa with Narmadā water.