Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

पिङ्गल उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम् । चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः

piṅgala uvāca | yadi tuṣṭo'si deveśa dīyate deva cepsitam | candrādityau ca nayane kṛtvātra kalayā sthitaḥ

ปิงคละกล่าวว่า: “ข้าแต่เทวราชผู้เป็นเจ้าแห่งเทพทั้งปวง หากพระองค์ทรงพอพระทัย ขอประทานสิ่งที่ปรารถนาเถิด ขอทรงสถาปนาจันทราและสุริยะไว้ ณ ที่นี้เป็นดวงตาทั้งสองของข้า และขอทรงประทับอยู่ ณ สถานที่นี้ด้วยส่วนแห่งพระองค์อันศักดิ์สิทธิ์”

पिङ्गलःPiṅgala
पिङ्गलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपिङ्गल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
यदिif
यदि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्धसूचक-अव्यय (conditional particle)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (कृदन्त; तुष् धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
असिare
असि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद
देवेशO Lord of gods
देवेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव-ईश (प्रातिपदिक; देव + ईश)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: देवानाम् ईशः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
दीयतेis given
दीयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (Passive)
देवO god
देव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ईप्सितम्the desired (boon)
ईप्सितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईप्सित (कृदन्त; आप्/ईप्स् धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; ‘इष्टम्/वाञ्छितम्’ अर्थे
चन्द्रादित्यौthe moon and the sun
चन्द्रादित्यौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्र + आदित्य (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर-द्वन्द्व), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), द्विवचन (Dual)
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नयने(as) the two eyes
नयने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
कलयाby (a) portion/ray
कलया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
स्थितःremained/was stationed
स्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्थित (कृदन्त; स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रयोगे ‘स्थितः’ = ‘स्थितवान्’

Piṅgala (Agni)

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual; specific sub-tīrtha not named in verse)

Type: kshetra

Listener: Śiva (Devēśa/Śaṅkara)

Scene: Piṅgala, hands folded, petitions Śiva: ‘If pleased, grant my desire; establish Moon and Sun as your eyes here; remain by your divine portion.’ The setting suggests a riverside tīrtha with a radiant, cosmic Śiva.

P
Piṅgala (Agni)
D
Deveśa (Śiva)
C
Candra (Moon)
Ā
Āditya (Sun)

FAQs

A sacred site becomes a living locus of divinity when the Lord abides there; cosmic symbols are used to express that sanctity.

The request points to the sanctification of ‘this place’ within the Bhṛgukaccha/Devakhāta narrative context of Revākhaṇḍa.

No explicit rite is prescribed; the verse records a boon request establishing divine markers (Sun and Moon as eyes) and Śiva’s abiding presence.