Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 80

ॐ यमद्वारे महाघोरे या सा वैतरणी नदी । तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणि नमः । इत्यधिवासनमन्त्रः

oṃ yamadvāre mahāghore yā sā vaitaraṇī nadī | tartukāmo dadāmyenāṃ tubhyaṃ vaitaraṇi namaḥ | ityadhivāsanamantraḥ

โอม ณ ประตูแห่งยมะอันน่าสะพรึง มีแม่น้ำไวตระณีอยู่แท้จริง ด้วยความปรารถนาจะข้ามพ้น ข้าพเจ้าขอมอบสิ่งนี้ (ทานโค/เครื่องเกื้อกูล) แด่ท่าน โอ้ไวตระณี ขอนอบน้อมแด่ท่าน—นี่คือมนต์อธิวาสนะเพื่อการอภิเษกเตรียมพิธี

Oṃ
:
Sambodhana/Invocation (आह्वान)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय)
Formमङ्गल/प्रणव-शब्दः; अव्यय (invocatory particle)
यमद्वारेat Yama’s gate
यमद्वारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयम-द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; यमस्य द्वारम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः (locative: at the gate of Yama)
महाघोरेvery dreadful
महाघोरे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहाघोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying yamadvāre)
याwhich
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यः/या (relative pronoun)
साthat
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; निर्देश (correlative pronoun)
वैतरणीVaitaraṇī (river)
वैतरणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवैतरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
नदीriver
नदी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; वैतरणी-नदी इति समानाधिकरणम्
तर्तुकामःdesiring to cross
तर्तुकामः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतॄ (धातु) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तुमुन्-अर्थे इच्छार्थकः (desiderative sense): तर्तुम् कामः = crossing-desirous
ददामिI give
ददामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
एनाम्this (her/it)
एनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया/चतुर्थी-रूपे प्रचलितम्; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (to you)
वैतरणिO Vaitaraṇī
वैतरणि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवैतरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; नदी-देवी/नदी-नाम सम्बोधन
नमःsalutation
नमः:
Sambodhana/Prayojana (नमस्कार)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formनमस्-शब्दः; अव्ययीभाव-प्रयोगः (indeclinable interjection of salutation); प्रायः चतुर्थी-संबन्धः (to)
इतिthus
इति:
Vacana-parisamapti (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)
अधिवासनमन्त्रःthe consecration/installation mantra
अधिवासनमन्त्रः:
Karta/Predicate nominal (उपपद)
TypeNoun
Rootअधिवासन-मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; अधिवासनस्य मन्त्रः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Unspecified (Revākhaṇḍa dialogue context; mantra given by the narrator/instructor)

Tirtha: Vaitaraṇī (as post-mortem river-symbol)

Type: river

Scene: A liminal vision of Yama’s dread gate with the dark Vaitaraṇī river beyond; a devotee performs consecration of a cow-gift, hands folded, mantra on lips, seeking safe crossing.

O
Oṃ
Y
Yama
V
Vaitaraṇī

FAQs

Remembering the moral order (Yama) and surrendering through mantra and dāna is taught as a means to overcome fear and obstruction.

The verse names the mythic Vaitaraṇī; in Revākhaṇḍa it functions within the Revā/Narmadā dharma framework rather than a single terrestrial tīrtha.

Recitation of the adhivāsana-mantra while offering the Vaitaraṇī aid (the ritual cow/arrangement) for the purpose of crossing.