Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

ततो विष्णुः स्वयं क्रुद्धश्चक्रं गृह्य सुदर्शनम् । सम्प्रहरत्यमुं यावद्रुक्मिण्यात्र निवारितः

tato viṣṇuḥ svayaṃ kruddhaścakraṃ gṛhya sudarśanam | sampraharatyamuṃ yāvadrukmiṇyātra nivāritaḥ

แล้วพระวิษณุเองก็ทรงกริ้ว จับจักรสุทรรศนะและกำลังจะฟาดใส่เขา—แต่ ณ ที่นั้นเอง พระนางรุกมินีทรงห้ามไว้

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formदेश/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: then/thereupon)
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
svayamhimself
svayam:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formस्वार्थक-अव्यय (reflexive adverb)
kruddhaḥangry
kruddhaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkrudh (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (viṣṇuḥ)
cakramdiscus
cakram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootcakra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
gṛhyahaving taken
gṛhya:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootgrah (धातु) + lyap (कृत्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive), ‘having taken’
sudarśanamSudarśana (the discus)
sudarśanam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsu-darśana (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (sundaraṃ darśanaṃ yasya/tat = ‘beautiful to behold’, name of the discus)
sampraharatistrikes/attacks
sampraharati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-pra-√hṛ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
amumthat one (him)
amum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
yāvatuntil
yāvat:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyāvat (अव्यय)
Formपरिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (until/as long as)
rukmiṇyāby Rukmiṇī
rukmiṇyā:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootrukmiṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
atrahere
atra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place: here)
nivāritaḥwas restrained/stopped
nivāritaḥ:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√vṛ (धातु) + ṇic (causative) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘restrained/checked’

Narrator (Purāṇic storyteller within Revā Khaṇḍa context)

Tirtha: Yodhanīpura

Type: kshetra

Scene: Viṣṇu, angered, lifts the Sudarśana cakra to strike Rukma; Rukmiṇī intervenes, physically and emotionally restraining Him at the critical instant.

V
Viṣṇu (Keśava)
S
Sudarśana Cakra
R
Rukmiṇī
R
Rukma (implied target)

FAQs

Power guided by compassion becomes dharma—Rukmiṇī’s intervention shows that restraint can be higher than victory.

No specific tīrtha is praised in this line; it is a narrative moment within Revā Khaṇḍa.

None.