Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तापेश्वरमनुत्तमम् । यत्र सा हरिणी सिद्धा व्याधभीता नरेश्वर

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchenmahīpāla tāpeśvaramanuttamam | yatra sā hariṇī siddhā vyādhabhītā nareśvara

ศรีมารกัณฑेयกล่าวว่า: ต่อจากนั้น โอ้ผู้พิทักษ์แผ่นดิน พึงไปยังตาเปศวรอันยอดยิ่ง—สถานที่ซึ่งนางกวางนั้นบรรลุสิทธิ เพราะหวาดกลัวนายพราน โอ้พระราชา

श्रीमार्कण्डेयःrevered Mārkaṇḍeya
श्रीमार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—श्रीमान् मार्कण्डेयः (उपाधि-पूर्वक कर्मधारय)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen/thereafter
ततः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय, तद्-तसिल्)
Formअव्यय, अव्यय-प्रकारः—अवधारण/अनन्तर्य (thereafter)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; आदेश/विधानार्थ
महीपालO king (protector of the earth)
महीपाल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहीपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन
तापेश्वरम्Tāpeśvara (the Lord of austerity)
तापेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतापेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तापानाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष) / ‘Lord of austerity’ (स्थल/देवता-नाम)
अनुत्तमम्unsurpassed; excellent
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘तापेश्वरम्’
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय, सम्बन्ध-प्रश्न/यत्-प्रत्यय (relative adverb)
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हरिणीa doe
हरिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मृगी’
सिद्धाaccomplished; perfected
सिद्धा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसिद्ध (कृदन्त, √सिध् ‘to succeed/be accomplished’)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘हरिणी’
व्याधभीताafraid of the hunter
व्याधभीता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याध (प्रातिपदिक) + भीत (कृदन्त, √भी ‘to fear’)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—व्याधात् भीता (पञ्चमी-तत्पुरुष)
नरेश्वरO lord of men
नरेश्वर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनरेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; समासः—नराणाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Tāpeśvara

Type: kshetra

Listener: King (mahīpāla/nareśvara)

Scene: Mārkaṇḍeya instructs the king to proceed to Tāpeśvara; in the background, a doe near a waterbody and a hunter with bow, foreshadowing the miracle; a Śiva-liṅga shrine stands serene.

M
Mārkaṇḍeya
T
Tāpeśvara
H
Hariṇī (doe)
V
Vyādha (hunter)

FAQs

Even fear and crisis can become the doorway to spiritual accomplishment when it leads to a sacred locus and divine grace.

Tāpeśvara, presented as an unsurpassed Śaiva tīrtha in the Reva Khaṇḍa pilgrimage sequence.

A general prescription of pilgrimage: ‘one should go’ to Tāpeśvara; specific rites are not detailed in this verse.