Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni (Anīkavat, Prathamaja); Marut-gaṇas (Sāntapana, Gṛhamedhi, Krīḍi, Svatavat); Indrāgnī, Mahendra, Viśvakarman (in sañcara rubric)
Chandas: Yajus (prose catalogue)

अ॒ग्नयेऽनी॑कवते प्रथम॒जानाल॑भते म॒रुद्भ्य॑: सान्तप॒नेभ्य॑: सवा॒त्यान्म॒रुद्भ्यो॑ गृहमे॒धिभ्यो॒ बष्कि॑हान्म॒रुद्भ्य॑: क्री॒डिभ्य॑: सᳪसृ॒ष्टान्म॒रुद्भ्य॒: स्वत॑वद्भ्योऽनुसृ॒ष्टान् ।। १ ६ ।। उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः प्रा॑शृ॒ङ्गा मा॑हे॒न्द्रा ब॑हुरू॒पा वै॑श्वकर्म॒णाः

agnáye 'nī́kavate prathamajā́n ā́labhate marúdbhyaḥ sāntapanébhyaḥ savātyā́n marúdbhyo gṛhamedhíbhyo báṣkihān marúdbhyaḥ krīḍíbhyaḥ saṃsṛṣṭā́n marúdbhyaḥ svátavadbhyo 'nusṛṣṭā́n || uktā́ḥ sañcarā́ etā́ aindrāgnā́ḥ prāśṛṅgā́ māhéndrā bahurūpā́ vaiśvakarmaṇā́ḥ

เพื่ออัคนี (Agni) ผู้มีแนวหน้าเป็นธงชัย จึงรับเอาเครื่องบูชา ‘ผู้เกิดก่อน’ (prathamajā) เป็นลำดับแรก; เพื่อมารุต (Maruts) ผู้แผดเผา จึงรับ ‘savātya’; เพื่อมารุตผู้เกื้อหนุนเรือน จึงรับ ‘baṣkihā’; เพื่อมารุตผู้รื่นเริง จึงรับ ‘ผู้ประสานรวม’ (saṃsṛṣṭa); เพื่อมารุตผู้มีกำลังในตน จึงรับ ‘ผู้ประสานตาม’ (anusaṃsṛṣṭa). สิ่งเหล่านี้ประกาศว่าเป็น ‘ผู้จรไป’ (sañcāra) อันสังกัด อินทรา–อัคนี (Aindrāgnā), ‘เขาหน้า’ (prāśṛṅgā), มหาอินทรา (Māhendra), พหุรูป (bahurūpa), และไวศวกรรมัน (Vaiśvakarmaṇa).

अ॒ग्नये॑ । अनी॑कवते । प्र॒थ॒म॒जान् । आ॒ल॒भ॒ते॒ । म॒रुद्भ्यः॑ । सान्तप॒नेभ्यः॑ । स॒वा॒त्यान् । म॒रुद्भ्यः॑ । गृ॒ह॒मे॒धिभ्यः॑ । बष्कि॑हान् । म॒रुद्भ्यः॑ । क्री॒डिभ्यः॑ । सᳪसृ॒ष्टान् । म॒रुद्भ्यः॑ । स्वत॑वद्भ्यः । अ॒नु॒सृ॒ष्टान् । उ॒क्ताः । स॒ञ्च॒राः । ए॒ताः । ऐ॒न्द्रा॒ग्नाः । प्रा॒शृ॒ङ्गाः । मा॒हे॒न्द्राः । ब॒हु॒रू॒पाः । वै॒श्व॒क॒र्म॒णाः

अग्नयेto Agni
अग्नये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअग्नि
अनीकवतेhaving a face/front (bannered), radiant
अनीकवते:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootअनीकवत्
प्रथमजान्the first-born (ones)
प्रथमजान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रथमज
आलभतेhe takes/grasps (for offering), offers
आलभते:
(यजमानः) कर्ता
TypeVerb
Rootलभ् (आ-लभ्)
मरुद्भ्यःto the Maruts
मरुद्भ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमरुत्
सान्तपनेभ्यःto the scorching/afflicting (Maruts)
सान्तपनेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootसान्तपन
सवात्यात्from the impetuous onset/charge
सवात्यात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसवात्य
मरुद्भ्यःto the Maruts
मरुद्भ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमरुत्
गृहमेधिभ्यःto the household-sacrificers
गृहमेधिभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootगृहमेधिन्
बष्किहान्striking/smiting (ones)
बष्किहान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootबष्किहन्
मरुद्भ्यःto the Maruts
मरुद्भ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमरुत्
क्रीडिभ्यःto the playful/sporting (ones)
क्रीडिभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootक्रीडिन्
संसृष्टान्mingled/combined
संसृष्टान्:
कर्म
TypeParticiple (past passive)
Rootसम्-सृज् (क्त) → संसृष्ट
मरुद्भ्यःto the Maruts
मरुद्भ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमरुत्
स्वतवद्भ्यःto the self-strong/possessing own might
स्वतवद्भ्यः:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootस्वतवत्
अनुसृष्टान्sent forth/let loose, followingly released
अनुसृष्टान्:
कर्म
TypeParticiple (past passive)
Rootअनु-सृज् (क्त) → अनुसृष्ट
उक्ताःsaid/declared
उक्ताः:
कर्तृ-सम्बन्ध (वर्ण्याः)
TypeParticiple (past passive)
Rootवच् (क्त) → उक्त
सञ्चराःmovements/roamings
सञ्चराः:
कर्ता/विषय
TypeNoun
Rootसञ्चर
एताःthese
एताः:
विशेष्य-निर्देश
TypePronoun
Rootएतद्
ऐन्द्राःbelonging to Indra
ऐन्द्राः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootऐन्द्र
आग्नाःbelonging to Agni
आग्नाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootआग्न
प्राशृङ्गाःhaving projecting horns/peaks
प्राशृङ्गाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्र-शृङ्ग
माहेन्द्राःgreatly Indra-like / of Mahendra
माहेन्द्राः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमाहेन्द्र
बहुरूपाःmany-formed
बहुरूपाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootबहुरूप
वैश्वकर्मणाःbelonging to Viśvakarman / all-creating
वैश्वकर्मणाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootवैश्वकर्मण
A
Agni (Anīkavat, Prathamaja)
M
Maruts (Sāntapana)
M
Maruts (Gṛhamedhi)
M
Maruts (Krīḍi)
M
Maruts (Svatavat)
I
Indrāgnī
M
Mahendra
V
Viśvakarman