Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni, Soma, Savitṛ, Sarasvatī, Pūṣan, Maruts, Viśve Devāḥ, Dyāvāpṛthivī; plus Indrāgnī and Varuṇa in the sañcara rubric
Chandas: Yajus (prose catalogue)

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्या उ॑पध्व॒स्ताः सा॑वि॒त्रा व॑त्सत॒र्य॒: सारस्व॒त्य॒: श्या॒माः पौ॒ष्णाः पृश्न॑यो मारु॒ता ब॑हुरू॒पा वै॑श्वदे॒वा व॒शा द्या॑वापृथि॒वीया॑: ।। १ ४ ।। उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाः वा॑रु॒णाः पृश्न॑यो मारु॒ताः का॒यास्तू॑प॒राः

kṛṣṇágrīvā āgneyā́ babhrávaḥ sauḿyā upadhvastā́ḥ sāvitrá vatsataryàḥ sārasvatyàḥ śyāmā́ḥ pauṣṇā́ḥ pṛ́śnayo mārutā́ bahurūpā́ vaiśvadevā́ vaśā́ dyāvāpṛthivīyā́ḥ || uktā́ḥ sañcarā́ etā́ aindrāgnā́ḥ kṛṣṇā́ vāruṇā́ḥ pṛ́śnayo mārutā́ḥ kāyā́ stūparā́ḥ

ผู้คอดำเป็นของอัคนี (Agni); ผู้สีน้ำตาลเป็นของโสมะ (Soma); ผู้ที่เรียกว่า “อุปธวัสตะ” (upadhvasta) เป็นของสวิตฤ (Savitṛ); ผู้ที่เรียกว่า “วัตสตริยะ” (vatsatarya) เป็นของสรัสวตี (Sarasvatī); ผู้สีคล้ำเป็นของปูษัน (Pūṣan); ผู้มีลายด่างเป็นของมรุต (Maruts); ผู้มีหลากสีเป็นของวิศวเทวะ (Viśvadeva, เทพทั้งปวง); และแม่โคเป็นหมัน “วศา” (vaśā) เป็นของฟ้ากับดิน (Dyāvā-Pṛthivī). เหล่านี้ประกาศว่าเป็นหมวด “ผู้จาริก/ผู้เร่ร่อน” (sañcāra): ของอินทร-อัคนี (Indrāgnī) เป็นสีดำ; ของวรุณะ (Varuṇa) เป็นลายด่าง; ของมรุตเป็น “กายาสตูประ” (kāyāstūpara).

कृ॒ष्ण-ग्री॑वाः । आ॒ग्ने॒याः । ब॒भ्रवः॑ । सौ॒म्याः । उ॒प॒ध्व॒स्ताः । सा॒वि॒त्राः । व॒त्स॒त॒र्यः॑ । सा॒र॒स्व॒त्यः॑ । श्या॒माः । पौ॒ष्णाः । पृश्न॑यः । मा॒रु॒ताः । ब॒हु॒रू॒पाः । वै॒श्व॒दे॒वाः । व॒शाः । द्या॑वा-पृथि॒वीयाः । उ॒क्ताः । स॒ञ्च॒राः । ए॒ताः । ऐ॒न्द्रा॒ग्नाः । कृ॒ष्णाः । वा॒रु॒णाः । पृश्न॑यः । मा॒रु॒ताः । का॒याः । तू॒प॒राः

कृष्णग्रीवाःblack-necked (fem. pl.)
कृष्णग्रीवाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण-ग्रीवा (प्रातिपदिक)
आग्नेयाःbelonging to Agni
आग्नेयाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआग्नेय (अग्नि-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
बभ्रवःbrown (fem. pl.)
बभ्रवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबभ्रु (प्रातिपदिक)
सौम्याःbelonging to Soma
सौम्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसौम्य (सोम-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
उपध्वस्ताःcast down/overthrown; subdued
उपध्वस्ताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootउप-ध्वंस् (ध्वंस्) (कृदन्त: क्त) / उपध्वस्त (प्रातिपदिक)
सावित्राःbelonging to Savitṛ
सावित्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसावित्र (सवितृ-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
वत्सतर्यः(those) having calves / calf-bearing
वत्सतर्यः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootवत्स-तरी (प्रातिपदिक)
सारस्वत्यःbelonging to Sarasvatī
सारस्वत्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसारस्वत्य (सरस्वती-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
श्यामाःdark/blackish
श्यामाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootश्याम (प्रातिपदिक)
पौष्णाःbelonging to Pūṣan
पौष्णाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपौष्ण (पूषन्-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
पृश्नयःspeckled/variegated
पृश्नयः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
मारुताःbelonging to the Maruts
मारुताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमारुत (मरुत्-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
बहुरूपाःmany-formed
बहुरूपाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबहु-रूप (प्रातिपदिक)
वैश्वदेवाःbelonging to the All-gods (Viśve Devāḥ)
वैश्वदेवाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवैश्वदेव (विश्वदेव-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
वशाःcows (vashā-type)
वशाः:
Kartā
TypeNoun
Rootवशा (प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीयाःbelonging to Heaven-and-Earth
द्यावापृथिवीयाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्यावापृथिवीय (द्यावापृथिवी-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
उक्ताःdeclared/said
उक्ताः:
Kartā
TypeAdjective/Participle
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त: क्त) / उक्त (प्रातिपदिक)
सञ्चराःmoving about; roaming
सञ्चराः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootसञ्चर (सम्+चर) (प्रातिपदिक)
एताःthese
एताः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऐन्द्राग्नाःbelonging to Indra-and-Agni
ऐन्द्राग्नाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऐन्द्राग्न (इन्द्र-अग्नि-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
कृष्णाःblack
कृष्णाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
वारुणाःbelonging to Varuṇa
वारुणाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवारुण (वरुण-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
पृश्नयःspeckled
पृश्नयः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
मारुताःbelonging to the Maruts
मारुताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमारुत (मरुत्-सम्बन्धी) (प्रातिपदिक)
कायाः(a class of) cows; kāyā-cows
कायाः:
Kartā
TypeNoun
Rootकाया (प्रातिपदिक)
स्तूपराःwith a tuft/crest; having a hump/withers
स्तूपराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्तूपर (प्रातिपदिक)
A
Agni
S
Soma
S
Savitṛ
S
Sarasvatī
P
Pūṣan
M
Maruts
V
Viśve Devāḥ
D
Dyāvāpṛthivī
I
Indrāgnī
V
Varuṇa