Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution)
Devata: Soma (and ritual abstractions: Dīkṣā/Prāyaṇīya as sacral acts)
Chandas: Mixed/prose-like yajus (not a fixed ṛgvedic metre)

दी॒क्षायै॑ रू॒पᳪ शष्पा॑णि प्राय॒णीय॑स्य॒ तोक्मा॑नि । क्र॒यस्य॑ रू॒पᳪ सोम॑स्य ला॒जाः सो॑मा॒ᳪशवो॒ मधु॑

dīkṣā́yai rūpáṃ śaṣpā́ṇi prāyaṇī́yasya tók mā́ni | kráyasya rūpáṃ sómasya lā́jāḥ somā́ṃśavo mádhu

หน่อหญ้าเป็นรูปแห่งทีกษา (dīkṣā, การอภิเษก/การถือพรต); เมล็ดธัญพืชเป็นรูปแห่งปรายนียะ (Prāyaṇīya). ข้าวคั่ว (lājāḥ) เป็นรูปแห่งกรยะ (kraya, การซื้อหา); ก้านโสมเป็นรูปของโสม—แท้จริงคือความหวาน (madhu, น้ำผึ้ง).

दीक्षायै । रूपम् । शष्पाणि । प्रायणीयस्य । तोक्मानि । क्रयस्य । रूपम् । सोमस्य । लाजाः । सोम-अंशवः । मधु ।

दीक्षायैfor consecration (dīkṣā)
दीक्षायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक) < √दिक्ष्/√दीक्ष् (दीक्ष्—दीक्षायाम्, caus./denom.)
रूपम्form; appearance
रूपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
शष्पाणिyoung grass-shoots
शष्पाणि:
कर्म
TypeNoun
Rootशष्प (प्रातिपदिक)
प्रायणीयस्यof the prāyaṇīya (opening/setting-forth rite)
प्रायणीयस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootप्रायणीय (प्रातिपदिक; कृत्—प्र + √या + अनीय)
तोक्मानिseeds; grains
तोक्मानि:
कर्म
TypeNoun
Rootतोक्मन् (प्रातिपदिक)
क्रयस्यof purchase; of buying
क्रयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootक्रय (प्रातिपदिक)
रूपम्form; appearance
रूपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
लाजाःparched grains
लाजाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootलाजा (प्रातिपदिक)
सोमांशवःSoma-stalks; Soma shoots
सोमांशवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोमांशु (प्रातिपदिक; सोम + अंशु)
मधुhoney; sweetness
मधु:
कर्म
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
S
Soma
D
Dīkṣā (Consecration, personified sacral act)
P
Prāyaṇīya (Opening rite, personified sacral act)
K
Kraya (Purchase, personified sacral act)