Home›Shukla Yajurveda›Adhyaya 11›Mantra 61
←Previous Mantra
Next Mantra→

Mantra 61

Rishi: Traditionally associated with the Yājñavalkya transmission; specific r̥ṣi attribution for this formula is not fixed in common anukramaṇī usage for VS prose-formulas.
Devata: Aditi and collective Devīs (Patnīs, Dhīṣaṇās, Varūtrīs, Gnās, Janayas) as operative ritual powers; implicitly Agni/ukhyā as the object being prepared.
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc sense).
Samhita Patha (Devanagari)

अदि॑तिष्ट्वा दे॒वी वि॒श्वदे॑व्यावती पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वत् ख॑नत्ववट दे॒वानां॑ त्वा॒ पत्नी॑र्दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वद्द॑धतूखे धि॒षणा॑स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वद॒भी॒न्धतामुखे॒ वरू॑त्रीष्ट्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वच्छ्र॑पयन्तूखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वत्प॑चन्तूखे॒ जन॑य॒स्त्वाच्छि॑न्नपत्रा दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वत्प॑चन्तूखे

Transliteration

áditiṣ ṭvā devī viśvádevyāvatī pṛthivyā́ḥ sadhásthe aṅgirasvát khanatv avaṭ | devā́nāṃ tvā pátnīr devī́r viśvádevyāvatīḥ pṛthivyā́ḥ sadhásthe aṅgirasvád dadhatūkhe | dhiṣáṇās tvā devī́r viśvádevyāvatīḥ pṛthivyā́ḥ sadhásthe aṅgirasvád abhī́ndhatām ukhe | varū́trīs tvā devī́r viśvádevyāvatīḥ pṛthivyā́ḥ sadhásthe aṅgirasvác chrapayantūkhe | gnā́s tvā devī́r viśvádevyāvatīḥ pṛthivyā́ḥ sadhásthe aṅgirasvát pacantūkhe | jánayas tvā́cchinnapatrā devī́r viśvádevyāvatīḥ pṛthivyā́ḥ sadhásthe aṅgirasvát pacantūkhe

Translation

ขอให้อทิติ เทวีผู้มีเทวีทั้งปวงเป็นบริวาร ณ ที่ประทับอันมั่นคงของแผ่นดิน ดุจเหล่าอังคิรส ขุดหลุมให้แก่ท่าน. ขอให้ชายาของเหล่าเทพ—เทวีผู้มีเทวีทั้งปวงเป็นบริวาร ณ ที่ประทับอันมั่นคงของแผ่นดิน ดุจเหล่าอังคิรส ตั้งท่านไว้ในอุขา (ukhā, ภาชนะเตา/หม้อไฟ). ขอให้ธิษณา (Dhīṣaṇā) ทั้งหลาย—เทวีผู้มีเทวีทั้งปวงเป็นบริวาร ณ ที่ประทับอันมั่นคงของแผ่นดิน ดุจเหล่าอังคิรส จุดท่านให้ลุกไหม้ที่ปากอุขา. ขอให้วรุทรี (Varūtrī) ผู้พิทักษ์ทั้งหลาย—เทวีผู้มีเทวีทั้งปวงเป็นบริวาร ณ ที่ประทับอันมั่นคงของแผ่นดิน ดุจเหล่าอังคิรส ทำให้ท่านร้อนแรงที่ปากอุขา. ขอให้คนาสตรี (gnā) ทั้งหลาย—เทวีผู้มีเทวีทั้งปวงเป็นบริวาร ณ ที่ประทับอันมั่นคงของแผ่นดิน ดุจเหล่าอังคิรส หุงต้มท่านที่ปากอุขา. ขอให้ชนะยะห์ (janayaḥ) ทั้งหลาย—เทวีผู้มีใบถูกตัด—ผู้มีเทวีทั้งปวงเป็นบริวาร ณ ที่ประทับอันมั่นคงของแผ่นดิน ดุจเหล่าอังคิรส หุงต้มท่านที่ปากอุขา.

Padapatha (Word Analysis)

अदितिः । त्वा । देवी । विश्वदेव्यावती । पृथिव्याः । सधस्थे । अङ्गिरस्वत् । खनतु । अवट । देवानाम् । त्वा । पत्नीः । देवीः । विश्वदेव्यावतीः । पृथिव्याः । सधस्थे । अङ्गिरस्वत् । दधतु । ऊखे । धिषणाः । त्वा । देवीः । विश्वदेव्यावतीः । पृथिव्याः । सधस्थे । अङ्गिरस्वत् । अभि-इन्धताम् । ऊखे । वरूत्रीः । त्वा । देवीः । विश्वदेव्यावतीः । पृथिव्याः । सधस्थे । अङ्गिरस्वत् । श्रपयन्तु । ऊखे । ग्नाः । त्वा । देवीः । विश्वदेव्यावतीः । पृथिव्याः । सधस्थे । अङ्गिरस्वत् । पचन्तु । ऊखे । जनयः । त्वा । अच्छिन्नपत्राः । देवीः । विश्वदेव्यावतीः । पृथिव्याः । सधस्थे । अङ्गिरस्वत् । पचन्तु । ऊखे

Word by Word
अदितिःAditi (goddess)
अदितिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअदिति- (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी- (प्रातिपदिक)
विश्वदेव्यावतीaccompanied by/possessing the All-goddesses
विश्वदेव्यावती:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वदेव्यावती- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासाधारित विशेषण)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी- (प्रातिपदिक)
सधस्थेin the seat/abode
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ- (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
करण/प्रकार
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत् (वत्-प्रत्ययान्त विशेषण)
खनतुlet (her) dig
खनतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
वटO (sir)! / pray
वट:
सम्बोधन
TypeIndeclinable
Rootवट् (निपात/सम्बोधन)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
पत्नीःthe wives
पत्नीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपत्नी- (प्रातिपदिक)
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी- (प्रातिपदिक)
विश्वदेव्यावतीःaccompanied by the All-goddesses
विश्वदेव्यावतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वदेव्यावती- (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी-
सधस्थेin the seat
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ-
अङ्गिरस्वत्like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
करण/प्रकार
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत्
दधतूlet (them) place
दधतू:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
ऊखेin the fire-pan (ukhā)
ऊखे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootऊख- (प्रातिपदिक)
धिषणाःthe Dhīṣaṇās (inspirations/goddesses)
धिषणाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधिषणा- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी-
विश्वदेव्यावतीःwith the All-goddesses
विश्वदेव्यावतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वदेव्यावती-
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी-
सधस्थेin the seat
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ-
अङ्गिरस्वत्like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
करण/प्रकार
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत्
अभीन्धताम्let (them) kindle (it)
अभीन्धताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootइन्ध् (धातु) + अभि- (उपसर्ग)
ऊखेin the ukhā
ऊखे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootऊख-
वरूत्रीःthe protectresses/guarding goddesses
वरूत्रीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवरूत्री- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी-
विश्वदेव्यावतीःwith the All-goddesses
विश्वदेव्यावतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वदेव्यावती-
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी-
सधस्थेin the seat
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ-
अङ्गिरस्वत्like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
करण/प्रकार
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत्
श्रपयन्तुlet (them) cook
श्रपयन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रप् (धातु; ‘to cook/boil’)
ऊखेin the ukhā
ऊखे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootऊख-
ग्नाःthe divine women (gnāḥ)
ग्नाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्ना- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी-
विश्वदेव्यावतीःwith the All-goddesses
विश्वदेव्यावतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वदेव्यावती-
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी-
सधस्थेin the seat
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ-
अङ्गिरस्वत्like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
करण/प्रकार
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत्
पचन्तुlet (them) cook
पचन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootपच् (धातु)
ऊखेin the ukhā
ऊखे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootऊख-
जनयःthe begetters/progenitors
जनयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजनय- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
छिन्नपत्राःhaving cut leaves / with leaves cut off
छिन्नपत्राः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootछिन्न-पत्र- (कृदन्त/समास; छिद्-क्त + पत्र)
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी-
विश्वदेव्यावतीःwith the All-goddesses
विश्वदेव्यावतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वदेव्यावती-
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी-
सधस्थेin the seat
सधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसधस्थ-
अङ्गिरस्वत्like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
करण/प्रकार
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस्-वत्
पचन्तुlet (them) cook
पचन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootपच्
ऊखेin the ukhā
ऊखे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootऊख-
Entities Mentioned
A
Aditi
V
Viśvadevyāḥ (collective Devīs)
D
Devānāṃ Patnīḥ (Wives of the Gods)
D
Dhīṣaṇāḥ
V
Varūtrīḥ
G
Gnāḥ
J
Janayaḥ
A
Agni (implicit)
P
Pṛthivī (Earth)
A
Aṅgirasaḥ
Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
←Previous Mantra
Next Mantra→