Mantra 11
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Diś (South) with Triṣṭubh/Bṛhat as protective powers
Chandas: Yajus formula with embedded chandas designation (Triṣṭubh named)
Samhita Patha (Devanagari)
दक्षि॑णा॒मा रो॑ह त्रि॒ष्टुप् त्वा॑ऽवतु बृ॒हत्साम॑ पञ्चद॒श स्तोमो॑ ग्री॒ष्म ऋ॒तुः क्ष॒त्रं द्रवि॑णम्
Transliteration
dakṣiṇāmā́ róha triṣṭúb tvā’vatu bṛ́hat-sā́ma pañcadaśá stómo grīṣmá ṛtúḥ kṣatráṃ dráviṇam
Translation
จงขึ้นสู่ทิศใต้; ตริษฏุภ (Triṣṭubh) จงคุ้มครองท่าน; พฤหัตสามัน (Bṛhat Sāman) จงเป็นของท่าน; ปัญจทศะ (Pañcadaśa) จงเป็นสโตมะ (Stoma); ครีษมะเป็นฤดู (Ṛtu); กษัตร (Kṣatra) เป็นทรัพย์ (Draviṇa).
Padapatha (Word Analysis)
दक्षि॑णाम् । आ । रो॑ह । त्रि॒ष्टुप् । त्वा॑ । अ॒व॒तु॒ । बृ॒हत् । साम॑ । प॒ञ्च॒द॒श । स्तोमः॑ । ग्री॒ष्मः । ऋ॒तुः । क्ष॒त्रम् । द्रवि॑णम्
Word by Word
दक्षिणाम्the sacrificial fee (dakṣiṇā)
दक्षिणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
आtowards; forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
रोहmount; ascend
रोह:
—
TypeVerb
Root√रुह् (रुहँ बीजजन्मनि/आरोहणे)
त्रिष्टुप्Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुप्:
Kartā
TypeNoun
Rootत्रिष्टुप् (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवतुmay (it) protect
अवतु:
—
TypeVerb
Root√अव् (अवँ रक्षणे)
बृहत्great
बृहत्:
—
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक; ‘बृह्’/‘बृहन्त्’ से)
सामSāman-chant
साम:
Kartā
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
पञ्चदशfifteenfold
पञ्चदश:
—
TypeAdjective
Rootपञ्चदश (संख्याप्रातिपदिक)
स्तोमःstoma; hymn/chant-form
स्तोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
ग्रीष्मःsummer
ग्रीष्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
ऋतुःseason
ऋतुः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
क्षत्रम्kṣatra; ruling power/sovereignty
क्षत्रम्:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
द्रविणम्wealth; property
द्रविणम्:
Kartā
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Diś (Dakṣiṇā / South)T
Triṣṭubh (Chandas)B
Bṛhat SāmanP
Pañcadaśa StomaG
Grīṣma (Summer Ṛtu)K
KṣatraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes