Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 48

प्रणवविभागः—वेदस्वरूपत्वं लिङ्गे च प्रतिष्ठा

The Division of Oṃ, Its Vedic Forms, and Its Placement in the Liṅga

हृदयान्नीलरुद्रो भूच्छिवस्य शिवसंज्ञिकः । सृष्टेः प्रवर्तको ब्रह्मा स्थितेर्विष्णुर्विमोहकः

hṛdayānnīlarudro bhūcchivasya śivasaṃjñikaḥ | sṛṣṭeḥ pravartako brahmā sthiterviṣṇurvimohakaḥ

จากพระหฤทัยของพระศิวะ ได้บังเกิดนีลรุทระ ผู้เลื่องลือด้วยนามว่า “ศิวะ” เอง พระพรหมเป็นผู้ขับเคลื่อนการสร้างสรรค์ และพระวิษณุผู้ทรงอภิบาลความดำรงอยู่ เป็นผู้ก่อให้เกิดมายาอำพรางความจริงสูงสุด

hṛdayātfrom (the) heart
hṛdayāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular
nīla-rudraḥNīlarudra
nīla-rudraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnīla (प्रातिपदिक) + rudra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; Karmadhāraya: 'Blue Rudra'
bhūtarose/became
bhūt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLuṅ (लुङ्/aorist), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular; 'became/arose'
śivasyaof Śiva
śivasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
śiva-saṃjñikaḥnamed 'Śiva'
śiva-saṃjñikaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootśiva (प्रातिपदिक) + saṃjñika (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; Tatpuruṣa: 'having the designation/name Śiva'
sṛṣṭeḥof creation
sṛṣṭeḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsṛṣṭi (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
pravartakaḥinitiator/impeller
pravartakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpravartaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (irregular stem brahman→brahmā)
sthiteḥof maintenance
sthiteḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsthiti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदik)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
vimohakaḥdeluder/enchanter
vimohakaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootvimohaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; predicate noun

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Nīlakaṇṭha

Sthala Purana: Not a specific Jyotirliṅga episode; the verse frames Brahmā and Viṣṇu as functional cosmic offices under Śiva’s supremacy, a doctrinal backdrop often used in Liṅga/Jyotirliṅga narratives.

Significance: Establishes Śiva as the inner source (hṛdaya) of cosmic functions; contemplation supports Śiva-jñāna and reduces sectarian rivalry.

S
Shiva
N
Nilarudra
B
Brahma
V
Vishnu

FAQs

It establishes Śiva as the Supreme source: even the cosmic functions of creation and sustenance operate under His primacy, while delusion (moha) veils beings from recognizing the highest truth of Śiva as Pati (Lord).

Nīlarudra being ‘called Śiva’ points to Saguna manifestation—Śiva becomes accessible in form and name for devotion; Linga-worship similarly anchors the mind in the Supreme who transcends yet pervades all cosmic roles.

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya” with contemplation that Śiva alone is the inner source of all powers, dissolving moha through steady devotion and discernment.