Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 23

न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया

Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification

पञ्चमः कथ्यते सद्भिर्न्यासः पञ्चाक्षरात्मकः । एतेष्वेकमनेकं वा कुर्यात्पूजादि कर्मसु । अकारं मूर्ध्नि विन्यस्य आकारं च ललाटके । इं ईं च नेत्रयोस्तद्वतुं ऊं श्रवणयोस्तथा

pañcamaḥ kathyate sadbhirnyāsaḥ pañcākṣarātmakaḥ | eteṣvekamanekaṃ vā kuryātpūjādi karmasu | akāraṃ mūrdhni vinyasya ākāraṃ ca lalāṭake | iṃ īṃ ca netrayostadvatuṃ ūṃ śravaṇayostathā

วิธีที่ห้า อันสัตบุรุษสรรเสริญ เรียกว่า “นยาสะแห่งปัญจอักษร” ในพิธีบูชาและกิจกรรมศักดิ์สิทธิ์อื่น จะทำอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างก็ได้ วาง ‘อะ’ ที่กระหม่อม และ ‘อา’ ที่หน้าผาก; วาง ‘อิ’ ‘อี’ ที่ดวงตาทั้งสอง และวาง ‘อุ’ ‘อู’ ที่หูทั้งสองโดยลำดับเดียวกัน।

पञ्चमःthe fifth
पञ्चमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
कथ्यतेis said/declared
कथ्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive)
सद्भिःby the good (people)
सद्भिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
न्यासःnyāsa (ritual placement)
न्यासः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootन्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पञ्चाक्षरात्मकःconsisting of five syllables
पञ्चाक्षरात्मकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्च + अक्षर + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; (पञ्च-अक्षर)-आत्मकः = पञ्चाक्षरात्मकः
एतेषुamong these/in these
एतेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), बहुवचन
एकम्one (letter)
एकम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
अनेकम्many (letters)
अनेकम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (particle of option)
कुर्यात्should do/perform
कुर्यात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पूजा-आदिsuch as worship, etc.
पूजा-आदि:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपूजा + आदि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/तत्पुरुष-प्रायः; अत्र 'आदि'समासः; 'पूजादि' = पूजा-प्रभृति; (कर्मसु इति विशेषण)
कर्मसुin rites/acts
कर्मसु:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
अकारम्the letter 'a'
अकारम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मूर्ध्निon the head/crown
मूर्ध्नि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
विन्यस्यhaving placed
विन्यस्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-नि- अस्/न्यस् (धातु; √अस्/√न्यस् प्रयोगः)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), 'having placed'
आकारम्the letter 'ā'
आकारम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
ललाटकेon the forehead
ललाटके:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootललाटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
इम्the letter 'i' (nasalized)
इम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootइकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बीजाक्षर-रूपेण
ईम्the letter 'ī' (nasalized)
ईम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootईकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बीजाक्षर-रूपेण
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
नेत्रयोःof/on the two eyes
नेत्रयोः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), द्विवचन
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formतुल्यार्थक-अव्यय (adverb: 'likewise')
उम्the letter 'u' (nasalized)
उम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootउकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बीजाक्षर-रूपेण
श्रवणयोःof/on the two ears
श्रवणयोः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन
तथाthus/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय (adverb: 'thus/so')

Suta Goswami (narrating the Vāyavīyasaṃhitā teaching to the sages)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Type: panchakshara

Role: liberating

S
Shiva

FAQs

It teaches pañcākṣara-nyāsa—sanctifying the body by placing mantra-syllables on key sense-centers—so the devotee becomes a fit vessel for Shiva’s grace (Pati) and worship becomes inward as well as outward.

Nyāsa is performed before or alongside Linga-pūjā to internalize Saguna Shiva worship: the devotee aligns mind and senses with the mantra-power, then offers flowers, water, and devotion to the Linga with a purified inner field.

Perform letter-nyāsa of vowel seed-forms on the head, forehead, eyes, and ears as part of Shiva pūjā, using the pañcākṣara framework; it functions as a preparatory concentration practice before japa and offerings.