Adhyaya 25
Satarudra SamhitaAdhyaya 2525 Verses

पिप्पलाद-मुनिना पद्मा-विवाहः (Pippalāda’s Marriage to Padmā and the Establishment of Dharma)

บทนี้เป็นคำสั่งสอนของนันทีศวร โดยวางกรอบเหตุการณ์ว่าเป็นมหาลีลาของพระศิวะเพื่อทำให้ธรรมะมั่นคงในระเบียบของโลก (โลกวยวัสถา) ฤๅษีปิปปลาทะผู้มีเดชแห่งตบะยิ่งใหญ่ได้พบปัทมา หญิงสาวผู้มีเสน่ห์ซึ่งกล่าวว่ามีส่วนแห่งพระศิวะ (ศิวางศะ) จึงไปขอเธอจากบิดาคือพระราชาอนรัณยะ พระราชาต้อนรับด้วยพิธีมธุปัรกะและเกียรติยศตามธรรมเนียม แต่เมื่อได้ยินคำขอแต่งงานกลับหวาดหวั่นจนพูดไม่ออก ปิปปลาทะย้ำคำขอด้วยการขู่ว่าหากปฏิเสธจะเผาผลาญให้เป็นเถ้าธุลี (ภัสมสาต) แสดงอำนาจตบะที่เป็นแรงบังคับให้โลกอยู่ในระเบียบ สุดท้ายพระราชาจำต้องมอบปัทมาผู้ประดับงดงามแก่ฤๅษีชรา ปิปปลาทะแต่งงานกับนางแล้วกลับสู่อาศรม คติแฝงคือ ธรรมะมิใช่เพียงจารีตสังคม หากอยู่ใต้การอภิบาลของพระศิวะ—ตบะ โชคชะตา และความสถิตของเทพในสรรพชีวิตย่อมปรับลำดับโลกให้สอดคล้องกับกฎจักรวาล

Shlokas

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अथ लोके व्यवस्थाय धर्मस्य स्थापनेच्छया । महालीलां चकारेशस्तामहो सन्मुने शृणु

นันทีศวรกล่าวว่า—ครั้นแล้ว ด้วยพระประสงค์จะจัดระเบียบโลกและสถาปนาธรรม พระปรเมศวรศิวะทรงประกอบมหาลีลาอันยิ่งใหญ่ โอ้ฤๅษีผู้ประเสริฐ จงสดับเรื่องอัศจรรย์นั้นเถิด।

Verse 2

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः । ददर्श पद्मां युवतीं शिवांशां सुमनोहराम्

ครั้งหนึ่ง เมื่อฤๅษีผู้เป็นใหญ่กำลังไปอาบน้ำชำระที่ปุษปภัทรา ท่านได้เห็นนางปัทมา—สาวน้อยผู้เลอโฉมยิ่ง ผู้ทรงไว้ซึ่งส่วนแห่งพลังศักดิ์สิทธิ์ของพระศิวะ।

Verse 3

तल्लिप्सुस्तत्पितुः स्थानमनरण्यस्य भूपतेः । जगाम भुवनाचारी लोकतत्त्वविचक्षणः

ด้วยความปรารถนาจะได้สิ่งนั้น เขาจึงไปยังที่ประทับของบิดา คือพระราชาอนรัณยะ เขาเป็นผู้ท่องไปในภพภูมิทั้งหลาย และเป็นผู้หยั่งรู้หลักตัตตวะแห่งโลกอย่างแยบคาย।

Verse 4

राजा नराणां तं दृष्ट्वा प्रणम्य च भयाकुलः । मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः

เมื่อได้เห็นพระองค์ กษัตริย์แห่งมนุษย์ทั้งหลายก็กราบลงด้วยใจสั่นสะท้านด้วยความเกรงขาม แล้วถวายมธุปารกะและเครื่องสักการะอื่น ๆ จากนั้นจึงบูชาด้วยศรัทธาภักดี।

Verse 5

स्नेहात्सर्वं गृहीत्वा स ययाचे कन्यकां मुनिः । मौनी बभूव नृपतिः किंचिन्निर्वक्तुमक्षमः

ด้วยความเอ็นดู ฤๅษีรับทุกสิ่งไว้แล้วจึงขอธิดา พระราชานิ่งเงียบ ไม่อาจเอื้อนเอ่ยแม้สักคำเดียว

Verse 6

मुनिः प्रोवाच नृपतिं कन्यां मे देहि भक्तितः । अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्येहं त्वया सह

ฤๅษีกล่าวแก่พระราชา “จงมอบธิดาให้ข้าด้วยศรัทธาภักดี มิฉะนั้น ข้าจะเผาผลาญทุกสิ่งที่นี่ให้เป็นเถ้าธุลี พร้อมทั้งพระองค์”

Verse 7

अथो बभूवुराच्छन्नाः सर्वे राजजनास्तदा । तेजसा पिप्पलादस्य दाधीचस्य महामुने

แล้วแต่บัดนั้น โอ้มุนีผู้ยิ่งใหญ่ บรรดาข้าราชบริพารทั้งปวงถูกปกคลุมในทันใด—ถูกกดทับด้วยรัศมีเดชแห่งศรีปิปปลาทะ โอรสผู้รุ่งเรืองของทธีจิ

Verse 8

अथ राजा महाभीतो विलप्य च मुहुर्मुहुः । कन्यामलंकृताम्पद्मां वृद्धाय मुनये ददौ

แล้วพระราชาผวาหวาดกลัวยิ่งนัก คร่ำครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่า และถวายธิดาปัทมา ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการ แก่มุนีชราผู้นั้น

Verse 9

पद्मां विवाह्य स मुनिश्शिवांशाम्भूपतेः सुताम् । पिप्पलादो गृहीत्वा तां मुदितः स्वाश्रमं ययौ

ครั้นอภิเษกปัทมา ธิดาแห่งพระราชาศิวางศะแล้ว ฤๅษีปิปปลาทะพานางไปด้วย และกลับสู่อาศรมของตนด้วยใจเปี่ยมปีติ

Verse 10

तत्र गत्वा मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः । उवाच नार्या स तया तपस्वीनातिलम्पटः

ครั้นไปถึงที่นั้น ฤๅษีผู้ประเสริฐซึ่งชราภาพทำให้ทรุดโทรมยิ่งนัก ได้กล่าวแก่สตรีนั้น ท่านเป็นตบะผู้สำรวม มิได้หมกมุ่นในกามจริยา

Verse 11

अथोऽनरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् । कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीर्नारायणं यथा

แล้วธิดาแห่งพงไพรนั้นได้ปรนนิบัติฤๅษีด้วยศรัทธา—ด้วยการกระทำ ด้วยใจ และด้วยวาจา—ดุจพระลักษมีปรนนิบัติพระนารายณ์

Verse 12

इत्थं स पिप्पलादो हि शिवांशो मुनिसत्तमः । रेमे तया युवत्या च युवाभूय स्वलीलया

ดังนี้ ปิ๊ปปลาทะ ฤๅษีผู้ประเสริฐผู้เป็นอํางศ์แห่งพระศิวะ ได้กลับเป็นหนุ่มอีกครั้งด้วยลีลาทิพย์ของตน และรื่นรมย์กับหญิงสาวนั้น

Verse 13

दश पुत्रा महात्मानो बभूवुस्सुतपस्विनः । मुनेः पितुस्समाः सर्वे पद्मायाः सुखवर्द्धनाः

บุตรสิบคนได้บังเกิด—ผู้มีมหาจิตและสมบูรณ์ด้วยผลแห่งตบะอันยิ่ง ทุกคนเสมอด้วยบิดาฤๅษีในคุณธรรม และเป็นผู้เพิ่มพูนความสุขแก่ปัทมา

Verse 14

एवं लीलावतारो हि शंकरस्य महाप्रभोः । पिप्पलादो मुनिवरो नानालीलाकरः प्रभुः

ดังนี้ ปิ๊ปปลาทะ ฤๅษีผู้ประเสริฐ เป็นลีลาอวตารของพระศังกรผู้เป็นมหาประภุแท้จริง เป็นองค์ผู้เป็นใหญ่ผู้กระทำลีลาทิพย์นานาประการ

Verse 15

येन दत्तो वरः प्रीत्या लोकेभ्यो हि दयालुना । दृष्ट्वा लोके शनेः पीडां सर्वेषामनिवारिणीम्

พระองค์ผู้เปี่ยมเมตตา ทรงยินดีประทานพรแก่สรรพโลก เมื่อทอดพระเนตรเห็นในโลกถึงความทุกข์จากพระศนิ—ซึ่งเป็นความบีบคั้นที่หลีกเลี่ยงมิได้สำหรับทุกผู้คน

Verse 16

षोडशाब्दावधि नृणां जन्मतो न भवेच्च सा । तथा च शिवभक्तानां सत्यमेतद्धि मे वचः

ตั้งแต่เกิดจนถึงอายุสิบหกปี มนุษย์ยังไม่เกิดความรับผิดเต็มต่อบาป; และสำหรับผู้ภักดีต่อพระศิวะก็เช่นกัน—นี่คือวาจาสัตย์ของเรา.

Verse 17

अथानादृत्य मद्वाक्यं कुर्यात्पीडां शनिः क्वचित् । तेषां नृणां तदा स स्याद्भस्मसान्न हि संशयः

แต่หากชะนีละเลยวาจาของเราแล้วก่อความทุกข์เมื่อใด สำหรับคนเหล่านั้นเขาจะเป็นดุจเถ้าและแกลบ—ไม่ต้องสงสัย.

Verse 18

इति तद्भयतस्तात विकृतोपि शनैश्चरः । तेषां न कुरुते पीडां कदाचिद्ग्रहसत्तमः

ดังนี้แล โอผู้เป็นที่รัก ด้วยความหวาดเกรงนั้น แม้ศไนศจะระผู้ดุร้ายก็ไม่ก่อทุกข์แก่พวกเขาเลย; เพราะเขาเป็นประธานแห่งเหล่าคเณศดาวเคราะห์.

Verse 19

इति लीलामनुष्यस्य पिप्पलादस्य सन्मुने । कथितं सुचरित्रन्ते सर्वकामफलप्रदम्

ดังนี้ โอฤๅษีผู้ประเสริฐ เราได้เล่าแก่ท่านแล้วซึ่งเรื่องราวอันงดงามของปิปปลาทะ—ปางมนุษย์แห่งลีลาพระศิวะ—อันประทานผลแห่งความปรารถนาอันชอบธรรมทั้งปวง.

Verse 20

गाधिश्च कौशिकश्चैव पिप्पलादो महामुनिः । शनैश्चरकृतां पीडां नाशयन्ति स्मृतास्त्रयः

คาธิ เกาศิกะ และมหามุนีปิปปลาทะ—ทั้งสามนี้ เมื่อระลึกถึง ย่อมทำลายความทุกข์ที่ศไนศจะระ (พระเสาร์) ก่อให้เกิด.

Verse 21

पिप्पलादस्य चरितं पद्माचरितसंयुतम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि सुभक्त्या भुवि मानवः

เรื่องราวอันศักดิ์สิทธิ์ของปิปปลาทะ พร้อมด้วยเรื่องของปัทมะ—ผู้ใดในโลกนี้อ่านหรือสดับด้วยศรัทธาภักดีอันบริสุทธิ์ ย่อมได้รับผลบุญอันเป็นมงคล.

Verse 22

शनिपीडाविनाशार्थमेतच्चरितमुत्तमम् । यः पठेच्छणुयाद्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

คัมภีร์เรื่องราวอันประเสริฐนี้มีไว้เพื่อทำลายเคราะห์ร้ายจากพระเสาร์ (ศนิ) ผู้ใดสวดอ่านหรือแม้เพียงสดับฟัง ย่อมบรรลุความปรารถนาทั้งปวงด้วยพระกรุณาแห่งพระศิวะ.

Verse 23

धन्यो मुनिवरो ज्ञानी महाशैवः सताम्प्रियः । अस्य पुत्रो महेशानः पिप्पलादाख्य आत्मवान्

น่ายกย่องยิ่งนักคือฤๅษีผู้ประเสริฐนั้น—ทรงปัญญา เป็นมหาศิวภักตะ และเป็นที่รักของผู้มีคุณธรรม บุตรของท่านคือมหีศาน ผู้สำรวมตน เป็นที่รู้จักในนามปิปปลาทะ.

Verse 24

इदमाख्यानमनघं स्वर्ग्यं कुग्रहपोषहृत् । सर्वकामप्रदन्तात शिवभक्तिविवर्द्धनम्

อาขยานอันบริสุทธิ์ไร้มลทินนี้ประทานสวรรค์ และขจัดความทุกข์ที่ถูกหล่อเลี้ยงด้วยอิทธิพลเคราะห์ร้าย ทั้งยังประทานความปรารถนาอันชอบธรรม ให้ผลบุญแห่งทาน และเพิ่มพูนศรัทธาภักดีต่อพระศิวะ.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां पिप्पलादावतारचरितवर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः

ดังนี้ ในศรีศิวมหาปุราณ ภาคที่สาม ศตรุทรสังหิตา บทที่ยี่สิบห้า อันมีนามว่า “พรรณนาชีวิตและกิจแห่งอวตารปิปปลาทะ” ได้สิ้นสุดลง

Frequently Asked Questions

Nandīśvara narrates a dharma-stabilizing līlā in which the ascetic Pippalāda seeks and marries Padmā (described as śivāṃśā), compelling King Anaraṇya’s compliance; the episode argues that worldly order is subordinated to Śiva’s providence expressed through tapas-born authority.

The chapter uses tejas (ascetic radiance) and the threat of bhasmasāt (reduction to ash) as symbols of Rudra’s purifying sovereignty: tapas is not merely personal austerity but a cosmic force that burns adharmic resistance, while śivāṃśa indicates divine immanence guiding events beyond ordinary social calculus.

Rather than an explicit iconographic form, the chapter highlights Śiva’s operative presence as īśa orchestrating mahālīlā and as immanence (śivāṃśa) within Padmā, signaling divine agency working through human actors to re-establish dharma.