Rig Veda 1.23.16 — Mandala 1, Sukta 23, Mantra 16

Sukta 1.23

Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)

Devata: Āpaḥ (Waters) / allied sacrificial powers

Chandas: Anuṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

अम्बयो यन्त्यध्वभिर्जामयो अध्वरीयताम् । पृञ्चतीर्मधुना पयः ॥

Transliteration

ambáyo yánty ádhvabhir jāmáyo adhvarīyatā́m | pṛ́ñcatīr mádhunā páyaḥ ||

Translation

สายน้ำผู้เป็นมารดาเคลื่อนไปตามหนทางทั้งหลาย เป็นพลังผู้ร่วมสายแห่งยัญญะ; นางทั้งหลายรินและผสานน้ำนมแห่งภาวะ (páyas) ด้วยความหวานดุจน้ำผึ้ง จัดเตรียมเครื่องบูชาไว้ภายในเรา.

Word by Word

• अम्बयः: mothers (nursing/caring women)
• अम्बयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अम्बा (प्रातिपदिक)

• यन्ति: go, proceed
• यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (गत्यर्थ/नियमन) → यान्ति

• अध्वभिः: with paths/ways
• अध्वभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अध्वन् (प्रातिपदिक)

• जामयः: sisters/kinswomen
• जामयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जामि (प्रातिपदिक)

• अध्वरीयताम्: let them perform the rite / let them act as adhvaryus (ritual officiants)
• अध्वरीयताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक) → अध्वरीय (denom. stem) / √ईय् (इय्) (गत्यर्थ) as denominative formation

• पृञ्चतीः: mixing, blending
• पृञ्चतीः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √पृच् (मिश्रणे/संयोगे) → पृञ्चत् (वर्तमान कृदन्त)

• मधुना: with honey/sweetness
• मधुना: करण
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• पयः: milk (drink)
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)