Rig Veda 1.23.14 — Mandala 1, Sukta 23, Mantra 14

Sukta 1.23

Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)

Devata: Pūṣan

Chandas: Anuṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

पूषा राजानमाघृणिरपगूळ्हं गुहा हितम् । अविन्दच्चित्रबर्हिषम् ॥

Transliteration

pūṣā́ rājā́nam ā́ghṛṇir ápagūḷhaṃ gúhā hitám | ávindac citrábarhiṣam ||

Translation

ปูษัน (Pūṣan) ผู้รุ่งเรือง อาฆฤณิ (Āghṛṇi) ได้ค้นพบอำนาจกษัตริย์ที่ถูกซ่อนไว้ ถูกวางไว้ในถ้ำลี้ลับ; เขาได้ค้นพบอีกครั้งซึ่งฐานอันส่องประกาย (citrabarhiṣ) เพื่อการบูชาถวายและการก้าวขึ้นของเรา.

Word by Word

• पूषा: Pūṣan (the god Pūṣan)
• पूषा: कर्तृ
• Type: Noun (proper deity-name)
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक)

• राजानम्: the king
• राजानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• आघृणिः: the radiant one
• आघृणिः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: आ-घृणि (प्रातिपदिक; ‘having/with radiance, glowing’)

• अपगूळ्हम्: hidden away, concealed
• अपगूळ्हम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: अप-गूह् (धातु) → गूळ्ह (कृदन्त-भूतकृदन्त/PPP) + अप- (उपसर्ग)

• गुहा: in a cave, in concealment
• गुहा: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)

• हितम्: placed, set
• हितम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: धा (धातु) → हित (कृदन्त-भूतकृदन्त/PPP)

• अविन्दत्: found
• अविन्दत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘to find/know’) + अव- (उपसर्ग)

• चित्रबर्हिषम्: (him) of bright/variegated sacred grass (barhis), splendid-barhis
• चित्रबर्हिषम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (compound; bahuvrīhi/tatpuruṣa used as epithet)
• Root: चित्र- (प्रातिपदिक) + बर्हिस् (प्रातिपदिक)