Rig Veda 1.138.4: Mandala 1, Sukta 138, Mantra 4

Sukta 1.138

Rishi: Ajāśva (name appears vocatively; traditional attribution often associates RV 1.138 with Ajāśva/Dirghatamas lineages depending on recension; verify per Anukramaṇī for exact assignment).

Devata: Pūṣan

Samhita Patha (Devanagari)

अस्या ऊ षु ण उप सातये भुवोऽहेळमानो ररिवाँ अजाश्व श्रवस्यतामजाश्व । ओ षु त्वा ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः । नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आघृणे न ते सख्यमपह्नुवे ॥

Transliteration

asyā́ ū ṣú ṇa úpa sātáye bhuvó áheḷamāno rari-vā́n ajāśva śravasyatā́m ajāśva | ó ṣú tvā vavṛtīmahi stómebhir dasma sādhúbhiḥ | náhi tvā pūṣann ati-mánye āghṛṇe ná te sakhyám apahnuve ||

Translation

เพื่อกิจนี้ เพื่อการได้มาซึ่งชัยชนะ จงเข้ามาใกล้เราเถิด; ผู้ไม่กริ้ว ผู้ให้ทานอันกว้างขวาง—โอ้ อชาศวะ (Ajāśva)—เพื่อให้การได้ยินอันศักดิ์สิทธิ์และเกียรติยศเพิ่มพูน จงมาเถิด. ใช่แล้ว ผู้มหัศจรรย์ เราจะชักนำท่านให้หันมาหาเราด้วยบทสรรเสริญ (stóma) อันดีงามและสำเร็จแล้ว. เพราะโอ้ ปูษัน ผู้เรืองรองดุจเปลวไฟ (āghṛṇe) เรามิได้คิดล่วงเกินท่านด้วยความคะนองใจ และมิได้ปฏิเสธมิตรภาพของท่าน.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अस्याः: of this (her/this one)
• अस्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्या

• ऊ: indeed, surely
• ऊ: —
• Type: Indeclinable
• Root: ऊ (निपात)

• षु: now, quickly
• षु: —
• Type: Indeclinable
• Root: षु (निपात)

• नु: now, then
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• उप: towards, near
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• सातये: for winning, for gain/victory
• सातये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: साति- (प्रातिपदिक; √सन्/सा ‘to gain, win’ → ‘साति’ victory/gain)

• भुवः: the worlds/existences, prosperities
• भुवः: कर्म (goal sought)
• Type: Noun
• Root: भू- (धातु) → भुवस्/भुवः (प्रातिपदिक)

• अहेळमानः: not being angry, unoffended
• अहेळमानः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (participle)
• Root: √हेळ्/हिड् (to be angry, to injure) + अ- (निषेध) → अ-हेळमान (वर्तमान कृदन्त)

• ररिवान्: a generous giver
• ररिवान्: कर्ता (as epithet)
• Type: Adjective/Noun
• Root: √रा/√रि (to give, bestow) → ररिवस् (वेदिक परिपूर्ण/अभ्यास-रूप) ‘giver’

• अजाश्व: O Ajāśva
• अजाश्व: सम्बोधन
• Type: Proper Noun
• Root: अजाश्व- (प्रातिपदिक; देव/ऋषि-नाम)

• श्रवस्यताम्: seek fame!, strive for renown!
• श्रवस्यताम्: क्रिया (आह्वान)
• Type: Verb
• Root: श्रवस्- (fame) → √श्रवस्य (to seek fame) (denom.)

• अजाश्व: O Ajāśva
• अजाश्व: सम्बोधन
• Type: Proper Noun
• Root: अजाश्व- (प्रातिपदिक)

• ओ: O!
• ओ: —
• Type: Indeclinable
• Root: ओ (निपात/सम्बोधन)

• षु: now
• षु: —
• Type: Indeclinable
• Root: षु (निपात)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) → त्वाम्/त्वा (वेदिक संक्षेप)

• ववृतीमहि: we choose/seek (we turn to)
• ववृतीमहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृत् (to choose, to turn to) → ववृतीमहि (अभ्यास-परस्मैपद)

• स्तोमेभिः: with praises/hymns
• स्तोमेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: स्तोम- (hymn, praise)

• दस्म: O wondrous one
• दस्म: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: दस्म- (प्रातिपदिक ‘wondrous, mighty’)

• साधुभिः: with good/proper (ones)
• साधुभिः: करण (qualifier of स्तोमेभिः)
• Type: Adjective
• Root: साधु- (good, right) (प्रातिपदिक)

• नहि: for not / indeed not
• नहि: —
• Type: Indeclinable
• Root: न + हि (निपात-समुच्चय)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् → त्वाम्/त्वा

• पूषन्: O Pūṣan
• पूषन्: सम्बोधन
• Type: Proper Noun
• Root: पूषन्- (देवनाम; प्रातिपदिक)

• अतिमन्यः: any over-proud rival, one who thinks himself superior
• अतिमन्यः: कर्ता (of implied verb ‘surpasses/overcomes’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अति- (उपसर्ग) + मन्य- (प्रातिपदिक; ‘one who thinks/esteems’)

• आघृणे: O radiant one
• आघृणे: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: आ- (उपसर्ग) + घृणि/घृण- (heat, glow; also ‘splendour’) → आघृणि- (epithet)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् → ते

• सख्यम्: friendship
• सख्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सख्य- (friendship) (प्रातिपदिक)

• अपह्नुवे: he denies/repudiates
• अपह्नुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अप- (उपसर्ग) + √ह्नु/ह्नू (to conceal, deny) → अपह्नु (to deny)