Shloka 60

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

तस्माच्चापाद्विनिष्पेतुर्भास्वराःकूटमुद्गराः ।।।।शूलानि च मुशुण्ड्यश्चगदाःखङ्गा: परश्वथा: ।

Transliteration

tasmāc cāpād viniṣpetur bhāsvarāḥ kūṭamudgarāḥ |

śūlāni ca muśuṇḍyaś ca gadāḥ khaṅgāḥ paraśvathāḥ ||6.91.60||

Translation

จากคันธนูนั้น บรรดาอาวุธอันสว่างไสวก็พุ่งออกมา—ค้อนทุบศิลา ตรีศูล ศร/อาวุธมุศุณฑี กระบอง ดาบ และขวานทั้งหลาย

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सङ्ख्ये: in battle
• सङ्ख्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सङ्ख्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (युद्धे/समरे)

• घोरम्: dreadful
• घोरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषण

• अस्त्रम्: missile
• अस्त्रम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुदारुणम्: very terrible
• सुदारुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषण

• अवार्यम्: irresistible
• अवार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-वार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषण; ‘not to be warded off’

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (सर्वेषां भूतानाम्), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सर्वशस्त्रविदारणम्: shattering all weapons
• सर्वशस्त्रविदारणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + शस्त्र + विदारण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (सर्वेषां शस्त्राणां विदारणम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषण

• महेश्वरेण: with (the weapon) of Maheshvara
• महेश्वरेण: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अस्त्रेण (understood) / देवतावाचक

• द्युतिमान्: radiant
• द्युतिमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्युतिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लक्ष्मणः इति विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति

• अस्त्रम्: missile
• अस्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रत्यवारयत्: repelled
• प्रत्यवारयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-आ-वृ (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense ‘repelled back’

Context

By the Sun missile, the Kutamudgaras, tridents, Bhusundas, swords and axes issued forth from Indrajith's bow.

Characters & Entities

• Indrajit (implied wielder)
• bow (cāpa)
• śūla
• gadā
• khaṅga

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The piling up of weapons underscores the danger of unrestrained force. Dharma in conflict values necessity and restraint; indiscriminate armament signals a drift away from righteous measure.

What is the narrative situation?

Indrajit’s missile-manifestation intensifies, producing multiple weapon-forms from his bow as the duel escalates.

Which character virtue is emphasized?

The verse emphasizes martial power and spectacle rather than virtue; it sets the stage for Lakshmaṇa’s discerning, controlled response.