Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ।।।।अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रंप्रत्यवारयत् ।।।।

tad dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ saṅkhye ghoram astraṃ sudāruṇam |

avāryaṃ sarvabhūtānāṃ sarvaśastravidāraṇam |

maheśvareṇa dyutimāṃs tad astraṃ pratyavārayat ||6.91.62||

ครั้นลักษมณะเห็นในสนามรบว่า อัสตรอันน่าสะพรึงและโหดร้ายยิ่งนั้น—ยากที่สรรพสัตว์จะต้านทาน และสามารถทำลายอาวุธทั้งปวง—ผู้รุ่งเรืองจึงใช้อัสตรแห่งพระมหेशวรขับต้านไว้

tadthat
tad:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of ‘dṛṣṭvā’
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having seen’
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
saṅkhyein battle
saṅkhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṅkhya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘in battle’
ghoramterrible
ghoram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective to ‘astram’
astrammissile, weapon
astram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
sudāruṇamvery dreadful
sudāruṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + dāruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; intensifying prefix su-
avāryamirresistible
avāryam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavārya (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vṛ (धातु) with a-; potential/gerundive sense)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘not to be warded off’
sarvabhūtānāmof all beings
sarvabhūtānām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarva + bhūta (प्रातिपदिक + कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; ‘of all beings’
sarvaśastra-vidāraṇamshattering all weapons
sarvaśastra-vidāraṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva + śastra + vidāraṇa (प्रातिपदिक + प्रातिपदिक + प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘destroyer/piercer of all weapons’
māheśvareṇawith the Maheshvara (weapon)
māheśvareṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmāheśvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; ‘with the Maheshvara (weapon/mantra)’
dyutimānradiant
dyutimān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdyutimat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjective to Lakṣmaṇaḥ
tadthat
tad:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective to ‘astram’
astrammissile
astram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
pratyavārayatcountered, repelled
pratyavārayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-ava-√vṛ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘warded off/countered’

Effulgent Lakshmana, seeing the terrible Asura missile and deliberating that it is capable of destroying all human beings and difficult to repel, used a Maheswara missile to divert.

L
Lakshmaṇa

FAQs

Dharma appears as discerning restraint: Lakshmaṇa responds with an appropriate countermeasure to prevent wider harm. Protecting all beings from indiscriminate destruction is aligned with righteous duty.

Indrajit’s Asura missile is described as exceptionally destructive; Lakshmaṇa assesses the danger and neutralizes it using the Maheśvara weapon.

Prudence and responsibility: Lakshmaṇa’s judgment focuses on safeguarding the many, not merely winning the duel.