Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

स्मृतिर्नतेऽस्तिवामन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।।।।आशीविषमिवक्रुद्धंयन्मांयोद्धुव्यवत्थित: ।

smṛtir na te 'sti vā manye vyaktaṃ vā yamasādanam | āśīviṣam iva kruddhaṃ yan māṃ yoddhuṃ vyavasthitaḥ || 6.88.11 ||

เราคิดว่าเจ้าคงสิ้นสติความจำไปแล้ว หรือไม่ก็เจ้ามุ่งหน้าไปสู่สำนักของพระยมโดยชัดแจ้ง เพราะเจ้ามายืนพร้อมรบกับเรา ด้วยโทสะดุจงูพิษ

स्मृतिःmemory
स्मृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsmṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-एकवचन (genitive)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle: or)
मन्येI think
मन्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootman (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
व्यक्तम्clearly
व्यक्तम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootvyakta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vyaj (धातु))
Formअव्ययीभावेन प्रयुक्तं नपुंसक-एकवचनम्; क्रियाविशेषण (adverb) ‘clearly’
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
असादनम्(your) ruin/defeat
असादनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasādana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (state of being unapproachable/defeat)
आशीविषम्a venomous serpent
आशीविषम्:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootāśīviṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इवlike
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
क्रुद्धम्enraged
क्रुद्धम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkruddha (कृदन्त-प्रातिपदिक; √krudh (धातु))
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)
यत्since/that (fact)
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootyudh (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive) — ‘to fight’
व्यवस्थितःhas stood ready
व्यवस्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi + ava + sthita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √sthā (धातु))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘stood ready/positioned’

"I am like a poisonous serpent, enraged. Is it that you have lost memory, or you stood here on the way to Yama's abode, I think."

I
Indrajit
L
Lakshmana
Y
Yama

FAQs

The verse highlights how speech can be used to unsettle an opponent; dharmic speech (satya-hita) avoids cruel intimidation and needless provocation.

Indrajit attempts to psychologically dominate Lakṣmaṇa by threatening death and comparing himself to a deadly serpent.

Indrajit projects ferocity; the counter-virtue in the Ramayana’s ethical frame is fearlessness grounded in righteousness.