Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

मकराक्षस्य निर्गमनम्

The Deployment of Makaraksha and Ravana’s Fury

तस्यतेरथसंयुक्ताहयाविक्रमवर्जिताः ।चरणैराकुलैर्गत्वादीनाःसास्रमुखाययुः ।।।।

tasya te rathasaṃyuktā hayā vikramavarjitāḥ |

caraṇair ākulair gatvā dīnāḥ sāsramukhā yayuḥ ||

ม้าทั้งหลายที่เทียมรถศึกของเขาสิ้นพลังองอาจ เดินไปด้วยก้าวที่สั่นคลอนวุ่นวาย ครั้นแล้วก็เคลื่อนไปอย่างหดหู่ ใบหน้าเปียกชุ่มด้วยน้ำตา

तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
तेthose
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
रथसंयुक्ताःyoked to the chariot
रथसंयुक्ताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootरथसंयुक्त (प्रातिपदिक: रथ + संयुक्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (रथेन संयुक्ताः) ‘yoked to the chariot’
हयाःhorses
हयाः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
विक्रमवर्जिताःbereft of valor
विक्रमवर्जिताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविक्रमवर्जित (प्रातिपदिक: विक्रम + वर्जित)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (विक्रमं वर्जिताः) ‘deprived of valor’
चरणैःwith (their) feet/steps
चरणैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन
आकुलैःconfused/faltering
आकुलैः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; विशेषणम् चरणैः
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); ‘having gone’
दीनाःwretched
दीनाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; विशेषणम् हयाः
सास्रमुखाःtear-faced
सास्रमुखाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसास्रमुख (प्रातिपदिक: स + अश्रु + मुख)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; बहुव्रीहिः (अश्रुमुखाः सन्ति येषाम्) ‘with tearful faces’
ययुःwent
ययुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

"Son! commanded by me, you go accompanied by arm and kill the Vanaras, Raghava and Lakshmana aslo,

H
Horses (hayāḥ)
C
Chariot (ratha)

FAQs

Dharma is portrayed as harmony; when a cause is unrighteous, even nature and animals reflect imbalance, signaling that moral disorder affects the whole world.

Further bad omens occur during the Rakṣasa mobilization: the horses weaken and proceed unwillingly.

Sensitivity to signs and prudence—pausing to reassess rather than charging ahead blindly.