Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

सीताप्रत्याख्यानम् / Rama’s Post-Victory Address to Sītā

Public Opinion and Royal Duty

सम्प्राप्तमवमानंयस्तेजसा न प्रमार्जति ।कस्तस्यपुरुषार्थोमहताप्यल्पचेतसः ।।6.118.6।।

samprāptam avamānaṁ yas tejasā na pramārjati |

kas tasya puruṣārtho mahatāpy alpa-cetasaḥ ||6.118.6||

ผู้ใดถูกดูหมิ่นแล้วไม่ชำระลบล้างด้วยเดชกำลังของตนเอง ความกล้าหาญยิ่งใหญ่จะมีประโยชน์อันใดแก่ผู้มีจิตใจคับแคบเล่า?

सम्प्राप्तम्obtained, incurred
सम्प्राप्तम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्+प्र+आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अवमानम्)
अवमानम्insult
अवमानम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootअवमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यःhe who
यः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
तेजसाby prowess
तेजसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
प्रमार्जतिwipes away
प्रमार्जति:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootप्र+मृज् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कःwhat? / who?
कः:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन
पुरुषार्थःmanly purpose/achievement
पुरुषार्थः:
कर्ता/विषय (Topic)
TypeNoun
Rootपुरुषार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषस्य अर्थः)
महतापिeven by great (effort)
महतापि:
करण (Instrument)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अपि-समुच्चयेन (even with great...)
अल्पचेतसःof the petty-minded
अल्पचेतसः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअल्प + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अल्पं चेतः यस्य)

"Now you see the result of my effort. I am successful and fulfilled my vow. Today I am independent."

R
Rāma
S
Sītā

FAQs

The verse presents a duty-based ethic of honor: strength and status are meaningful only when used to uphold dignity and counter wrongdoing.

Rāma justifies the necessity of his campaign by arguing that ignoring grave insult would render valor pointless.

Self-respect anchored in duty: using power for principled restoration of order, not for vanity.