Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

सीताविलापः रावणनिन्दा च

Sita’s Lament and Condemnation of Ravana

मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते।।3.53.17।।पश्याम्यद्य हि कण्ठेत्वां कालपाशावपाशितम्।

mumūrṣūṇāṃ hi sarveṣāṃ yat pathyaṃ tan na rocate ||3.53.17||

paśyāmy adya hi kaṇṭhe tvāṃ kāla-pāśāvapāśitam |

เพราะผู้ที่มุ่งสู่ความตายทั้งหลาย ย่อมไม่พอใจสิ่งอันเป็นคุณแก่ตน และวันนี้ข้าเห็นบ่วงแห่งกาลเวลาได้รัดรึงอยู่ที่คอของเจ้าแล้ว

मुमूर्षूणाम्of those wishing to die
मुमूर्षूणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमुह् (धातु)
Formइच्छार्थक-देशिदेरिवेटिव (desiderative) मुमूर्षु ("wishing to die") as कृदन्त-प्रातिपदिक; पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
यत्whatever
यत्:
सम्बन्ध (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun agreeing with पथ्यम्
पथ्यम्the wholesome thing
पथ्यम्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootपथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; subject of रोचते
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; correlative pronoun
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
रोचतेis pleasing
रोचते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; impersonal sense "is pleasing"
पश्यामिI see
पश्यामि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अद्यtoday/now
अद्य:
कालाधिकरण (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today/now)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
कण्ठेin (your) neck
कण्ठे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कालपाशnoose of death
कालपाश:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootकाल + पाश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी: "कालस्य पाशः"), पुंलिङ्ग; used as first member in compound below
अवपाशितम्bound/ensnared
अवपाशितम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअव + पाश् (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with त्वाम्; meaning "bound/ensnared"

O ten-headed Ravana, since you do not fear the source of fear, evidently you see golden trees. (a symptom of death).

S
Sītā
R
Rāvaṇa
K
Kāla (Time/Death)

FAQs

Refusal of wholesome counsel is a symptom of adharma: when a person is committed to wrongdoing, even life-preserving advice becomes distasteful.

Sītā warns Rāvaṇa that his choices show he is already caught by death—metaphorically ‘bound by Time’s noose’.

Moral fearlessness and clarity: Sītā confronts power with truth, warning of inevitable consequence (karman/phala).