Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Account of Various Sacred Tīrthas

Pilgrimage Merits and Prayāga Supremacy

तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । दशाश्वमेधमाप्नोति गाणपत्यं च विंदति

tatreśānaṃ samabhyarcya trirātropoṣito naraḥ | daśāśvamedhamāpnoti gāṇapatyaṃ ca viṃdati

ณที่นั้น ผู้ใดบูชาอีศานะด้วยศรัทธา และถืออุโบสถสามราตรี ย่อมได้บุญเท่ากับอัศวเมธสิบครั้ง และยังได้สถานะเป็นหนึ่งในคณะคณะแห่งพระคเณศ (คณปติ)

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
ईशानम्Īśāna (Śiva)
ईशानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
सम्-अभ्यर्च्यhaving worshipped
सम्-अभ्यर्च्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootसम् + अभि + अर्च् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); सम्यक् पूजयित्वा (having duly worshipped)
त्रि-रात्र-उपोषितःone who has fasted for three nights
त्रि-रात्र-उपोषितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक) + उपोषित (कृदन्त, उप + वस्/उष्?; रूढि: उपवास-सम्बद्ध)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (त्रीणि रात्राणि उपोषितः = three-night fast observed)
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
दश-अश्वमेधम्the merit equal to ten Aśvamedha sacrifices
दश-अश्वमेधम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदश (प्रातिपदिक) + अश्वमेध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (दश अश्वमेधाः यस्य फलम्/दशाश्वमेधफलम्)
आप्नोतिattains
आप्नोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + आप् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
गाणपत्यम्the state/realm of Gaṇapati (Gaṇeśa)
गाणपत्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगाणपत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
विन्दतिfinds/obtains
विन्दति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Unspecified (narratorial voice within Svarga-khaṇḍa Adhyaya 39 context)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: तत्र + ईशानम् → तत्रेशानम्; त्रिरात्र + उपोषितः → त्रिरात्रोपोषितः; दश + अश्वमेधम् → दशाश्वमेधम्; अश्वमेध इति समासपद (अश्वस्य मेधः) अन्तर्भूतः; गाणपत्यं च (no sandhi change).

Ī
Īśāna
Ś
Śiva
A
Aśvamedha
G
Gaṇapati

FAQs

It prescribes worshipping Īśāna (Śiva) and observing a trirātra-upavāsa—fasting for three consecutive nights.

It uses a well-known Vedic royal sacrifice as a benchmark to express the extraordinary spiritual merit (puṇya) attributed to this devotion and austerity.

In this context it indicates attaining a gaṇa-associated status—being counted among (or gaining the condition of) Gaṇapati’s retinue/affiliation, i.e., a blessed proximity to Gaṇapati’s sphere.