Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Kāṣṭhīla-Upākhyāna: Rākṣasī, Spear-Śakti, and Kāśī as Śakti-kṣetra

तमहंभावनायुक्तो नो हेयाद्यो विदां वरः । स शांतिमाप्नुयादग्र्यां धम्यामुभयसंस्थिताम् ॥ ४८ ॥

tamahaṃbhāvanāyukto no heyādyo vidāṃ varaḥ | sa śāṃtimāpnuyādagryāṃ dhamyāmubhayasaṃsthitām || 48 ||

ผู้เป็นเลิศในหมู่นักปราชญ์ ผู้ประกอบด้วยภาวนา “เราคือสิ่งนั้น (พรหมัน)” ไม่พึงดูหมิ่นผู้ใดว่าเป็นผู้น้อย เมื่อมั่นคงทั้งในญาณและความประพฤติธรรม ย่อมบรรลุสันติอันสูงสุด อันศักดิ์สิทธิ์และประเสริฐยิ่ง।

tamhim/that one
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFirst person pronoun; Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
bhāvanā-yuktaḥendowed with contemplation/true attitude
bhāvanā-yuktaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhāvanā (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त, युज् धातु)
FormTatpuruṣa; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; yukta = past passive participle (क्त) of √yuj (युज्)
naḥof us/our
naḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFirst person pronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन) (enclitic)
heya-ādyaḥ(one) foremost regarding what is to be avoided
heya-ādyaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootheya (कृदन्त; हा धातु/√hā, ‘to abandon’ → heya ‘to be abandoned’) + ādi (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ‘heya-ādi’ = ‘beginning with what is to be abandoned’
vidāmof the wise/knowers
vidām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvid (प्रातिपदिक; ‘विद्’/‘विद्वस्’ sense)
FormMasculine/Feminine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
varaḥthe best/excellent one
varaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
śāntimpeace
śāntim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśānti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
āpnuyātmay attain
āpnuyāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√āp (आप् धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
agryāmforemost
agryām:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootagrya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies śāntim
dharmyāmrighteous/according to dharma
dharmyām:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharmya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies śāntim
ubhaya-saṃsthitāmestablished in both (worlds/ways)
ubhaya-saṃsthitām:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootubhaya (प्रातिपदिक) + saṃsthita (कृदन्त; √sthā with sam-upasarga)
FormTatpuruṣa; Feminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; saṃsthita = past passive participle (क्त) of √sthā (स्था) with sam-

Narada (teaching in the Uttara-Bhaga context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It teaches that Vedantic realization—steady contemplation of ‘I am That’—naturally produces humility and non-disdain, culminating in the supreme, sacred peace.

By forbidding contempt and promoting inner purity, it supports bhakti’s core ethic of humility; a mind grounded in the Divine Self treats all beings with reverence, which stabilizes devotional practice.

No specific Vedanga (like Vyakarana, Jyotisha, or Kalpa) is taught here; the practical takeaway is ethical discipline—avoiding ‘heya-buddhi’ (the mindset of rejection)—as a prerequisite for higher realization.