Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 79
Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
अचोरयञ्चोरयेच्चोर्यात् अचूचुरदचोरिष्यदित्येवं दश वै गणाः । प्रयोजके भावयति सनीच्छायां बुभूषति । क्रियासमभिहारे तु पंडितो बोभूयते मुने ॥ ७९ ॥
acorayañcorayeccoryāt acūcuradacoriṣyadityevaṃ daśa vai gaṇāḥ | prayojake bhāvayati sanīcchāyāṃ bubhūṣati | kriyāsamabhihāre tu paṃḍito bobhūyate mune || 79 ||
ดังนี้ ด้วยรูปอย่าง “อจอรยตฺ”, “จอรเยตฺ”, “จอรฺยาตฺ”, “อจูจุรตฺ”, “อจอริษฺยตฺ” เป็นต้น จึงแสดงว่ามีสิบคณะ (gaṇa) จริง. ในการใช้กริยาเหตุ (causative) “ภาวยติ” หมายถึงทำให้ผู้อื่นกระทำ. ในการใช้กริยาใคร่ (desiderative) “บุภูษติ” หมายถึงปรารถนาจะเป็น/จะทำ. และในการใช้กริยาเน้นย้ำ (intensive) “โบภูยเต” หมายถึงกระทำซ้ำๆ หรือกระทำอย่างหนักแน่น โอ้มุนี.
Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: none
FAQs
It frames disciplined śāstric learning—especially Vyākaraṇa (grammar)—as a tool for clarity of meaning, which supports right understanding (samyag-jñāna) in Mokṣa-dharma.
Indirectly: by emphasizing precise language and intention (causative, desiderative, intensive meanings), it supports accurate recitation and comprehension of mantras and Vishnu-stuti, which strengthens bhakti through correct understanding.
Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): verb-class groupings (daśa gaṇāḥ) and how causative (ṇij), desiderative (san), and intensive (yaṅ) usages shift meaning in real sentences.