Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

Adhyaya 81Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥

tayā visṛjyate viśvaṃ jagad etac carācaram | saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye ||

ด้วยพระนางนี้เอง จักรวาลทั้งปวง—โลกที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว—จึงอุบัติขึ้น เมื่อพระนางทรงเมตตา พระนางย่อมเป็นผู้ประทานพรแก่มนุษย์และนำไปสู่โมกษะ.

तयाby her
तया:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
विसृज्यतेis created/emitted
विसृज्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवि√सृज् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)
विश्वम्the universe
विश्वम्:
कर्ता (Subject in passive)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जगत्the world
जगत्:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
एतत्this
एतत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (to जगत्)
चराचरम्moving and unmoving
चराचरम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचर + अचर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासः (चरम् च अचरम् च); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (to जगत्)
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
एषाthis (very one)
एषा:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देशार्थक-रूपम्
प्रसन्नाgracious/pleased
प्रसन्ना:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सद्/सद् with प्र)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्त-विशेषणम्
वरदाgiver of boons
वरदा:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवरद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (to सा)
नृणाम्of men
नृणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचनम्
भवतिbecomes/is
भवति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
मुक्तयेfor liberation
मुक्तये:
सम्प्रदान (Purpose/Dative)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान/Dative), एकवचनम्
Medhas Ṛṣi (teaching) to King Suratha (and the merchant Samādhi) within the Devī Māhātmya frame

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devī (Śakti)
Mahāmāyā / Yogamāyā (implied as the cosmic power)
ShaktismCosmologyLiberation (Mokṣa)Grace (Anugraha)

FAQs

The Devī is presented as both the cosmic cause (manifestation of the world) and the soteriological cause (bestower of mokṣa). Ethically, this supports devotion and surrender: liberation is not merely effort-based but also depends on divine grace.

Primarily aligns with Sarga/Pratisarga themes (manifestation/projection of the cosmos), while also pointing to Mokṣa as a theological ‘fruit’ emphasized in Māhātmya sections beyond strict pañcalakṣaṇa taxonomy.

‘Moving and unmoving’ indicates totality (sentient and insentient). The same power that externalizes multiplicity can, when ‘prasannā’, reverse the bondage of multiplicity and reveal liberation—suggesting Śakti as both veiling (āvaraṇa) and revealing (anugraha).