Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Adhyaya 77Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

शातनं तेजसो मे 'द्य क्रियतामिति भास्करः ।

तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज ॥

śātanaṃ tejaso me 'dya kriyatām iti bhāskaraḥ / tañ cāha viśvakarmāṇaṃ saṃjñāyāḥ pitaraṃ dvija

“วันนี้จงกระทำการลดทอนรัศมีของเราเถิด” ภาสกรกล่าว; แล้วท่านได้กล่าวดังนี้แก่พระวิศวกรรมัน บิดาของสัญญา—โอ พราหมณ์।

शातनम्diminution, reduction
शातनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशातन (प्रातिपदिक; √शात्/√शद् इत्यस्य भाव/कर्मणि-निर्मित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; ‘क्रियताम्’ इत्यस्य कर्म (to be done)
तेजसःof (my) radiance
तेजसः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम
अद्यtoday, now
अद्य:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: today/now)
क्रियताम्let it be done
क्रियताम्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootकृ (√कृ धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपदम्
इतिthus
इति:
उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक
भास्करःthe Sun
भास्करः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; ‘विश्वकर्माणम्’ इत्यस्य सर्वनाम-निर्देशः
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
आहsaid
आह:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (√अह्/√ब्रू धातु; ‘आह’ लिट्-रूप)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदम्
विश्वकर्माणम्Viśvakarman
विश्वकर्माणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संज्ञायाःof Saṃjñā
संज्ञायाः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootसंज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पितरम्father
पितरम्:
कर्म-विशेषण (Object-apposition)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विश्वकर्माणम्’ इत्यस्य विशेषणम् (apposition)
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
Narrative voice (Bhāskara addressing Viśvakarman; narrator addresses ‘dvija’)
Sūrya (Bhāskara)ViśvakarmanSaṃjñā
Self-limitation of powerDivine craftsmanshipReconciliationTejas regulation

FAQs

The highest strength includes voluntary restraint; leadership that moderates itself becomes fit for relationship and for sustaining the worlds.

Manvantara/vaṃśa narration: it explains a cosmic adjustment (solar intensity) that underlies orderly life in the age of Vaivasvata.

‘Shaving tejas’ is yogic: reduction of excess inner heat so consciousness can relate, reflect, and nourish without scorching.