Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Adhyaya 54Cosmography of Jambudvipa: Continents, Oceans, Varshas, and Mount Meru

चतुरशीतिसाहस्रस्तस्योच्छ्रायो महागिरेः ।

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तीर्णः षोडशैव तु ॥

caturaśīti-sāhasras tasyocchrāyo mahāgireḥ | praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād vistīrṇaḥ ṣoḍaśaiva tu ||

ความสูงของมหาภูเขานั้นมีแปดหมื่นสี่พันโยชน์ มันหยั่งลึกลงไปเบื้องล่าง (ใต้พื้นพิภพ) หนึ่งหมื่นหกพันโยชน์ และความกว้างก็หนึ่งหมื่นหกพันโยชน์เช่นกัน.

caturaśīti-sāhastraḥeighty-four thousand
caturaśīti-sāhastraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootcaturaśīti (प्रातिपदिक) + sāhastra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; संख्याविशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (‘चतुरशीतिः सहस्राणि’ = eighty-four thousand)
tasyaof it/of that (Meru)
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
ucchrāyaḥheight
ucchrāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootucchrāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्
mahā-gireḥof the great mountain
mahā-gireḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + giri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (‘महान् गिरिः’ = great mountain)
praviṣṭaḥis embedded/has entered
praviṣṭaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootpra-viś (धातु)
Formकृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘entered/sunk’
ṣoḍaśasixteen (units)
ṣoḍaśa:
Pramāṇa (प्रमाण/Measure)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśan (प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषणम्; अव्ययवत् प्रयोगः (numeral used adverbially/quantitatively)
adhaḥ-tātdownwards, from below
adhaḥ-tāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Directional)
TypeIndeclinable
Rootadhaḥ (अव्यय) + -tāt (तसिल्-प्रत्यय)
Formअव्ययम्; तसिलन्त-निर्देशः (ablatival adverb) ‘from below/downwards’
vistīrṇaḥis extended (in breadth)
vistīrṇaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootvi-stṛ (धातु)
Formकृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘spread/extended’
ṣoḍaśasixteen (units)
ṣoḍaśa:
Pramāṇa (प्रमाण/Measure)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśan (प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषणम्; प्रमाणवाचक-प्रयोगः
evaexactly, indeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle: just/only)
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (particle)
Unnamed Purāṇic narrator describing cosmic geography (frame-speakers not explicit in this excerpt)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

CosmologySacred GeographyMount MeruPurāṇic Measurements

FAQs

The image of Meru rooted below and rising high suggests steadiness: true elevation (virtue/knowledge) depends on deep foundations (discipline, humility, tradition).

This is 'Sthāna'—detailing the central cosmic mountain and its dimensions within the world-system.

Meru’s ‘rooted depth’ and ‘towering height’ can symbolize the yogic axis: grounding in embodied practice while ascending toward higher realization.