Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Adhyaya 44Subahu’s Counsel to the King of Kashi and Alarka’s Renunciation through Yoga

तदस्य दुःखाद्वैराग्यं सम्बोधादवनिपते ।

समुद्भूतं कृतं कार्यं भद्रं तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥

tad asya duḥkhād vairāgyaṃ saṃbodhād avanipate / samudbhūtaṃ kṛtaṃ kāryaṃ bhadraṃ te ’stu vrajāmy aham

ข้าแต่มหาราช ด้วยประการฉะนี้ จากความโศกและจากความตื่นรู้ ความคลายกำหนัดได้บังเกิดแก่เขาแล้ว งานสำเร็จแล้ว ขอความสวัสดีจงมีแก่ท่าน; ข้าพเจ้าขอลาไป।

तत्that
तत्:
विशेष्य-निर्देश (Deictic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (here: ‘that’)
अस्यof him/this one
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
दुःखात्from suffering
दुःखात्:
अपादान (Ablative)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
वैराग्यम्dispassion
वैराग्यम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
सम्बोधात्from awakening/realization
सम्बोधात्:
अपादान (Ablative cause/source)
TypeNoun
Rootसम्बोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
अवनि-पतेO lord of the earth (king)
अवनि-पते:
सम्बोधन (Vocative)
TypeNoun
Rootअवनि (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (avaner patiḥ)
समुद्भूतम्arisen; sprung up
समुद्भूतम्:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम्-उद्-√भू (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘arisen’
कृतम्accomplished
कृतम्:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘done/accomplished’
कार्यम्the task/duty
कार्यम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
भद्रम्good fortune; auspiciousness
भद्रम्:
आशीः/सम्बोधनार्थ (Benedictive expression)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; आशीर्वादार्थक-प्रयोग
तेto you
ते:
सम्प्रदान (Dative)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया/चतुर्थी, एकवचन; here: चतुर्थी (सम्प्रदान) — ‘to you/for you’
अस्तुmay it be
अस्तु:
क्रिया (Benedictive)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/आशीर्लिङ्ग-प्राय), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
व्रजामिI go
व्रजामि:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; सर्वनाम
Subāhu speaking to Kāśirāja

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Completion of dharmic dutyDetachment and awakeningBlessing formulaNarrative closure

FAQs

The end of intervention is autonomy: once insight arises, the helper withdraws. The verse models non-possessive guidance—do what is needed, then let go.

Ethical narrative (nīti/ācāra), not a pañcalakṣaṇa cosmological unit.

Detachment is said to arise from both duḥkha and saṃbodha: pain initiates the break, awakening completes it—suggesting a two-step inner process (shock → insight).