Previous Verse
Next Verse

Shloka 81

Adhyaya 43Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

संसाध्यमन्यत्तत्सिद्ध्यै यतः किञ्चिन्न विद्यते ।

इन्द्रियाणि च संयम्य ततः सिद्धिं नियच्छति ॥

saṃsādhyam anyat tat-siddhyai yataḥ kiñcin na vidyate |

indriyāṇi ca saṃyamya tataḥ siddhiṃ niyacchati ||

เพื่อบรรลุความสำเร็จอันสมบูรณ์นั้น ไม่มีสิ่งอื่นใดที่ต้องกระทำอีก เพียงสำรวมอินทรีย์ก็ย่อมได้ซึ่งสิทธิ.

संसाध्यम्to be accomplished
संसाध्यम्:
Karta (कर्ता/Predicative subject)
TypeAdjective
Rootसम्-√साध् (धातु)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.); ‘to be accomplished’
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.)
तत्-सिद्ध्यैfor its accomplishment
तत्-सिद्ध्यै:
Sampradana (सम्प्रदान/Goal)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), चतुर्थी (Dat. 4), एकवचन (sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः: तस्य सिद्धिः (its attainment)
यतःbecause
यतः:
Hetu (हेतु/Cause marker)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (causal): ‘because/since’
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc. 1/2), एकवचन (sg.); अनिश्चित (indefinite)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
विद्यतेexists, is found
विद्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन (sg.), आत्मनेपद; भावे/कर्मणि प्रयोगः: ‘is found/exists’
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), बहुवचन (pl.)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
संयम्यhaving restrained
संयम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√यम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया: ‘having restrained’
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): ‘thereupon/therefrom’
सिद्धिम्success, attainment
सिद्धिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)
नियच्छतिbrings about, secures
नियच्छति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनि-√यम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन (sg.), परस्मैपद
Subāhu (teaching the king)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

SādhanāSense-restraintSimplicity of the pathInner perfection

FAQs

The teaching minimizes external complexity: liberation-oriented success depends chiefly on disciplined senses and steady inner practice, not on multiplying rituals or ambitions.

Upadeśa on dharma/yoga within narrative; ancillary to (but not itself) the five lakṣaṇas.

‘Nothing else remains’ indicates the closing of outward-going tendencies (pravṛtti) so that awareness naturally rests in its source.