Shloka 17
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
य एष चन्द्रार्कसमानतेजा जघन्यज: पाण्डवानां प्रियश्न । बुद्धया समो यस्य नरो न विद्यते वक्ता तथा सत्सु विनिश्चयज्ञ:,इनका तेज चन्द्रमा और सूर्यके समान है। ये पाण्डवोंमें सबसे छोटे और सबके प्रिय हैं। बुद्धिमें इनकी समानता करनेवाला दूसरा कोई नहीं है। ये अच्छे वक्ता और सत्पुरुषोंकी सभामें सिद्धान्तके ज्ञाता माने गये हैं
ya eṣa candrārka-samāna-tejā jaghanya-jaḥ pāṇḍavānāṁ priyaś ca | buddhyā samo yasya naro na vidyate vaktā tathā satsu viniścaya-jñaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ผู้นี้ส่องประกายดุจจันทร์และอาทิตย์. แม้เป็นผู้น้อยสุดในหมู่ปาณฑพ แต่เป็นที่รักของทุกคน. ไม่มีมนุษย์ผู้ใดเสมอด้วยปัญญาของเขา. เขายังเป็นผู้กล่าววาจาอันยอดเยี่ยม และในสภาของสัตบุรุษ เขาได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้รู้วิธีลงสู่ข้อสรุปอันมั่นคงและถูกต้อง.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse upholds an ethical ideal of leadership: true excellence is not only brilliance and strength (tejas) but also superior intellect (buddhi), refined speech (vaktṛtva), and the capacity to reach well-reasoned, dharmic conclusions (viniścaya) in the company of the virtuous (satsu).
Vaiśampāyana is describing and praising a particular Pāṇḍava—identified by the verse as the youngest—highlighting his radiant presence, universal affection, unmatched intelligence, and respected authority in deliberations among good and learned people.