Shloka 426
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
पाण्डवान् प्रत्युदीयुस्ते जयगृद्धा: प्रमन््यव: । भरतश्रेष्ठ! ये ही सैनिक युद्धके लिये उपस्थित हुए थे। राजेन्द्र! इस प्रकार सेनाका विभाग करके विजयकी अभिलाषासे क्रोधमें भरे हुए आपके सैनिक मद्रराज शल्यके अधीन हो पाण्डवोंपर चढ़ आये
pāṇḍavān pratyudīyus te jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ | bharataśreṣṭha! ye hi sainikā yuddhāya upasthitā āsuḥ | rājendra! evaṃ senāṃ vibhajya vijayābhilāṣāt krodhena pūrṇāḥ tava sainikāḥ madrarājaśalyādhiṇāḥ pāṇḍavān abhyadravan |
สัญชัยกล่าวว่า “เหล่านักรบผู้กระหายชัยชนะและเดือดดาลด้วยโทสะนั้นได้เคลื่อนเข้าหาปาณฑพ โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ พวกเขานั่นเองคือทหารที่มาชุมนุมเพื่อศึก โอ้จอมราชัน เมื่อจัดแบ่งกองทัพและตั้งกระบวนแล้ว ไพร่พลของท่านซึ่งถูกขับด้วยความใคร่ชัยและเดือดพล่านด้วยความโกรธ ก็พุ่งเข้าจู่โจมปาณฑพภายใต้บัญชาของศัลยะ กษัตริย์แห่งมทร”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the thirst for victory (vijayābhilāṣa) and uncontrolled anger (krodha) propel armies into violence; it implicitly warns that passion-driven motives can eclipse discernment and dharmic restraint even within a context of kṣatriya warfare.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that, after the Kaurava forces were arranged into divisions/formations, the troops—eager for victory and enraged—advanced to attack the Pāṇḍavas under the leadership of Śalya, king of Madra.