Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield

तान्‌ समाश्चास्य योधांस्तु मद्रराज: प्रतापवान्‌,महाराज! तब प्रतापी महारथी मद्रराज शल्यने उन योद्धाओंको आश्वासन दे समृद्धिशाली सर्वतोभद्रनामक व्यूह बनाकर भारनाशक, अत्यन्त वेगशाली और विचित्र धनुषको कँपाते हुए सिंधी घोड़ोंसे युक्त श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ हो पाण्डवोंपर आक्रमण किया

sañjaya uvāca | tān samāśvāsya yodhāṁs tu madrarājaḥ pratāpavān mahārāja | tataḥ pratāpī mahārathī madrarājaḥ śalyaḥ samṛddhiśālinaṁ sarvatobhadra-nāmakaṁ vyūhaṁ kṛtvā bhāranāśakaḥ atyanta-vegāś ca vicitra-dhanuḥ kampayan sindhī-aśva-yukta-śreṣṭha-rathaṁ samāruhya pāṇḍavān abhyadravat ||

ข้าแต่มหาราช ครั้นแล้วศัลยะ ราชาแห่งมทราผู้ทรงเดช ได้ปลอบขวัญเหล่านักรบเหล่านั้นก่อน แล้วมหารถีผู้นั้นก็จัดกระบวนทัพอันรุ่งเรืองชื่อ “สรรวโตภัทร” จากนั้นขึ้นสู่รถศึกอันประเสริฐเทียมม้าสินธุ เขย่าคันศรอันพิสดารให้สั่นสะท้าน และพุ่งเข้าหาปาณฑพด้วยแรงกระแทกอันทำลายล้างและความเร็วอย่างยิ่ง

तान्those (them)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
समाश्वास्यhaving reassured/encouraged
समाश्वास्य:
TypeVerb
Rootसम्-आ-√श्वस्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्यof him / his
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
योधान्warriors
योधान्:
Karma
TypeNoun
Rootयोद्धृ
FormMasculine, Accusative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
मद्रराजःthe king of Madra
मद्रराजः:
Karta
TypeNoun
Rootमद्रराज
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतापवान्mighty, valorous
प्रतापवान्:
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
Mahārāja (Dhṛtarāṣṭra, implied addressee)
M
Madrarāja Śalya
M
Madra (kingdom)
S
Sarvatobhadra vyūha (battle formation)
S
Sindhī horses
C
Chariot (ratha)
B
Bow (dhanuḥ)
P
Pāṇḍavas

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya leadership in war: a commander steadies his troops, arranges a protective formation, and advances decisively. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s recurring tension—valor and tactical excellence can be displayed even in a conflict whose larger moral weight remains tragic.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Śalya, king of Madra, encourages his warriors, forms the Sarvatobhadra battle-array, mounts a fine chariot drawn by Sindhī horses, and charges to attack the Pāṇḍavas.